امنیت بیت کوین | آیا بیت کوین امن است؟

سوالی که هنوز برای برخی از افراد پیش می‌آید این است که آیا بیت کوین واقعا امن است؟ امنیت بیت کوین مفهومی تک بعدی نیست بتوان با بله یا خیر پاسخ داد. به‌طور خلاصه می‌توان گفت پروتکل و شبکه بیت کوین امن است؛ زیرا هیچ نهاد متمرکزی بر بیت کوین نظارت ندارد؛ اما این موضوع به معنای امنیت دارایی شما نیست. امنیت دارایی کاملا به عملکرد شخصی شما در خرید و نگهداری بیت کوین بستگی دارد.
در این مقاله قصد داریم امنیت بیت کوین را به‌صورت فنی بررسی کنیم، امن‌ترین روش‌های نگهداری بیت کوین را بشناسیم و در نهایت، نکاتی کاربردی برای افزایش امنیت دارایی‌های دیجیتال مرور کنیم.

امنیت بیت کوین چگونه است؟

وقتی از امنیت در حوزه کریپتو به ویژه بیت کوین حرف می‌زنیم، باید بدانیم منظورمان دقیقا چیست. امنیت بیت کوین معمولا به این سه موضوع اشاره دارد:

• امنیت پروتکل
• امنیت شبکه
• امنیت کاربر

پروتکل بیت کوین مجموعه قوانینی است که تعیین می‌کند تراکنش‌ها چگونه ساخته، امضا، تأیید و پخش شوند. این قوانین در برابر ساخت تراکنش جعلی و یا خرج دوباره آن‌ها (Double Spending) از بیت کوین محافظت می‌کند. قوانین پروتکل تقریبا غیر قابل تغییر هستند. زیرا برای تغییر در هر یک از آن‌ها، باید تمام نود‌ها و ماینرها به اجماع برسند که کار دشواری است. از همین رو پروتکل بیت کوین امنیت بالایی دارد.

امنیت شبکه بیت کوین نیز بسیار بالا است. چون هیچ نهاد یا سازمان متمرکزی کنترل آن را در دست ندارد و امنیت آن از طریق الگوریتم اجماع اثبات کار (Proof of Work) تأمین می‌شود. یعنی قوانین توسط هزاران نود مستقل (تایید کننده تراکنش‌ها) در سراسر دنیا تأیید و اجرا می‌شود. هر تراکنش قبل از اینکه تأیید شود، چندین بار توسط همین نودها بررسی شده و بعد در دفتر کل توزیع‌شده ثبت می‌گردد. به همین دلیل، دستکاری اطلاعات یا انجام تقلب بدون همراهی کل شبکه عملا ممکن نیست.

با تمام این تفاسیر، در نهایت امنیت دارایی بیت کوین شما کاملا به خودتان بستگی دارد. اگر شما نکات امنیتی نگهداری از کیف پول و ارزهای دیجیتال را ندانید، حتی از امن‌ترین شبکه و ارز دیجیتال نیز استفاده کنید، ممکن است به راحتی دارایی شما به سرقت برود.

بلاکچین چگونه امنیت بیت کوین را تأمین می‌کند؟

بلاکچین را می‌شود شبیه یک زنجیره از دفترچه‌ها در نظر گرفت که هر کدام به دفترچه قبلی قفل شده‌اند. این قفل همان هش رمزنگاری‌شده است؛ که بر اساس اطلاعات بلاک قبلی ساخته می‌شود. هر بلاک هش مختص به خودش را دارد. اگر کسی بخواهد اطلاعات یک بلاک قدیمی را تغییر دهد، هش آن عوض می‌شود و اتصالش با بلاک بعدی به هم می‌خورد. در نتیجه بلاک‌های بعد از آن دیگر معتبر نخواهند بود.

در بلاکچین بیت کوین هم همین ساختار زنجیره ای، پایه امنیت شبکه است. هر بلاک شامل تعدادی تراکنش و هش بلاک قبلی است. بنابراین، حتی یک تغییر کوچک در داده‌های یک بلاک، باعث می‌شود کل زنجیره بعد از آن از نظر رمزنگاری به هم بریزد.

امنیت بیت کوین فقط به تغییر هش محدود نمی‌شود. برای اضافه شدن هر بلاک جدید، باید فرایند اثبات کار (Proof of Work) انجام شود؛ یعنی ماینرها باید یک مسئله محاسباتی را حل کنند تا بلاک در شبکه ثبت شود. اگر کسی بخواهد یک بلاک قدیمی را دستکاری کند، نه تنها باید هش آن را تغییر دهد، بلکه باید اثبات کار همان بلاک و همه بلاک‌های بعد از آن را دوباره انجام دهد و همچنین تمام اعضای شبکه را نیز متقاعد کند که این بلاک معتبر است.

همین ترکیب اتصال رمزنگاری شده، فرایند اثبات کار و توافق میان نودها باعث شده است که دستکاری تاریخچه تراکنش‌های بیت کوین عملا بسیار سخت و پرهزینه باشد و ریسک بیت کوین کاهش یابد.

آیا امکان هک شدن بیت کوین وجود دارد؟

اگر هک را به معنای سرقت بیت کوین از کیف پول در نظر بگیریم، باید گفت بله؛ احتمال هک و از دست دادن بیت کوین وجود دارد. اما این موضوع هیچ ارتباطی با پروتکل یا امنیت شبکه بیت کوین ندارد. در چنین مواردی، ریشه مشکل معمولاً به نحوه استفاده کاربر برمی‌گردد؛ برای مثال، کوتاهی در نگهداری از کیف پول و عبارت بازیابی، نگهداری دارایی در صرافی‌های متمرکز، یا گرفتار شدن در دام بدافزارها و سایت‌های فیشینگ می‌تواند منجر به از بین رفتن دارایی شما شود.

اما اگر منظور از هک، نفوذ به پروتکل و شبکه برای تولید کوین جعلی یا جعل و دوباره خرج‌کردن یک تراکنش باشد، پاسخ منفی است. تاکنون هیچ حمله موفقی که به فروپاشی امنیت شبکه یا جعل گسترده بیت کوین منجر شده باشد گزارش نشده و دلیل اصلی آن، ساختار کاملاً غیرمتمرکز بیت کوین است.

البته از نظر تئوری، یک روش حمله به شبکه بیت کوین وجود دارد که به آن «حمله ۵۱ درصدی» گفته می‌شود. در این حالت، مهاجم باید حداقل ۵۱ درصد از قدرت پردازشی شبکه را در اختیار بگیرد تا بتواند مکانیزم اجماع را دور بزند و تراکنش‌ها را دستکاری کند. هرچند این سناریو روی کاغذ ممکن است، اما به دلیل هزینه بسیار بالا، در عمل انجام آن تقریباً غیرممکن است و با توجه به مقیاس فعلی شبکه، احتمال وقوعش بسیار ناچیز به نظر می‌رسد.

امن‌ترین روش‌های نگهداری بیت کوین

امن‌ترین روش نگهداری بیت کوین در نهایت به یک اصل ساده برمی‌گردد: کنترل کامل کلمات بازیابی و کلید خصوصی. بیت کوین در واقع داخل کیف پول ذخیره نمی‌شود، بلکه روی بلاک چین ثبت شده است و آنچه اهمیت دارد کلید خصوصی است که امکان انجام تراکنش و جابه‌جایی BTC را فراهم می‌کند. بنابراین هر روشی که این کلید را از دسترس افراد غیرمجاز، بدافزارها و نهادهای واسطه دور نگه دارد، امن‌تر محسوب می‌شود و ریسک نگهداری بیت کوین را کاهش می‌دهد.

کیف پول سخت‌افزاری

کیف پول‌های سخت‌افزاری که به آن‌ها کیف پول‌های سرد نیز گفته می‌شود، یکی از امن‌ترین روش‌ها برای نگهداری بیت کوین در مبالغ بالا هستند. این دستگاه‌ها کلیدهای خصوصی را به صورت کاملاً آفلاین و دور از اینترنت نگهداری می‌کنند. عبارت بازیابی نیز هنگام راه‌اندازی کیف پول تولید و به کاربر نمایش داده می‌شود تا آن را در مکانی امن نگهداری کند.

به همین دلیل حتی اگر کامپیوتر شما به بدافزار آلوده باشد، در اغلب موارد امکان دسترسی مستقیم هکر به کلید خصوصی وجود ندارد؛ زیرا کلیدها در داخل دستگاه باقی می‌مانند و با اینترنت تماس مستقیم ندارند.

در این نوع کیف پول‌ها، فرایند امضای دیجیتال تراکنش در داخل دستگاه انجام می‌شود. هنگامی که قصد انتقال بیت کوین را دارید، تراکنش به دستگاه ارسال می‌شود، در محیط داخلی دستگاه امضا می‌شود و تنها نتیجه امضاشده به سیستم متصل به اینترنت بازگردانده می‌شود. به این ترتیب کلید خصوصی در داخل دستگاه باقی می‌ماند و در فرآیند امضای تراکنش از آن خارج نمی‌شود.

کیف پول نرم‌افزاری

کیف پول‌های نرم‌افزاری که به‌صورت اپلیکیشن روی گوشی یا افزونه مرورگر در دسکتاپ نصب می‌شوند، برای مبالغ کمتر و استفاده روزمره مناسب هستند. امنیت این نوع کیف پول‌ها مناسب است، اما نسبت به نسخه‌های سخت‌افزاری ریسک بیشتری دارند؛ زیرا تلفن همراه یا کامپیوتر کاربر معمولاً به اینترنت متصل است.

اگر از این کیف پول‌ها استفاده می‌کنید، حتماً نسخه اصلی آن را از منابع رسمی دانلود کنید. بسیاری از هکرها با ساختن اپلیکیشن‌های جعلی که دقیقاً شبیه کیف پول‌های معروف هستند، عبارات بازیابی کاربران را سرقت می‌کنند. همچنین امنیت دستگاه شما مستقیم بر امنیت کیف پول تأثیر دارد؛ بنابراین از نصب اپلیکیشن‌های کرک‌شده و ناشناس مانند ابزارهای تغییر IP رایگان خودداری کنید.

نگهداری در صرافی

در بازار کریپتو جمله‌ای معروف وجود دارد: «Not your keys, not your coins»؛ یعنی اگر کلید خصوصی کیف پول در اختیار شما نباشد، آن کوین‌ها عملاً تحت کنترل شما نیستند. نگهداری بیت کوین در صرافی‌های متمرکز، هرچند ساده‌ترین راه است، اما یکی از گزینه‌های پرریسک برای نگهداری بلندمدت BTC محسوب می‌شود؛ زیرا کیف پول‌های صرافی از نوع حضانتی هستند و کلید خصوصی آن‌ها در اختیار کاربران قرار ندارد.

از سوی دیگر، در سال‌های اخیر صرافی‌های بزرگ و به ظاهر معتبر متعددی هک شده یا با مشکلات مالی و حقوقی مواجه شده‌اند و در برخی موارد برداشت دارایی کاربران را متوقف کرده‌اند. به همین دلیل معمولاً توصیه می‌شود از صرافی‌ها فقط برای خرید و فروش بیت کوین استفاده شود و دارایی‌ها پس از انجام معامله به کیف پول شخصی منتقل شوند.

نکاتی برای افزایش امنیت دارایی دیجیتال

در زمینه امنیت بیت کوین دو اصل بسیار مهم وجود دارد. نخست اینکه هرگز دارایی خود را برای نگهداری بلندمدت در صرافی‌های متمرکز باقی نگذارید و پس از خرید، آن‌ها را به کیف پول شخصی منتقل کنید. اصل دوم، نگهداری امن عبارات بازیابی است. همچنین رعایت موارد زیر می‌توانید امنیت دارایی دیحیتال شما را افزایش دهد.

• استفاده از کیف پول شخصی
• نگهداری اصولی و آفلاین از عبارات بازیابی
• استفاده از کیف پول سخت‌افزاری برای مبالغ بالا
• فعال‌سازی احراز هویت دو مرحله‌ای (2FA) در صرافی‌ها
• بررسی آدرس مقصد پیش از ارسال
• نصب نرم‌افزارهای جانبی از منابع معتبر مانند اپ استور و گوگل پلی
• عدم استفاده از ابزارهای تغییر IP ناشناخته و نامعتبر

بر اساس برخی برآوردها، حدود ۳ میلیون بیت کوین به دلیل از دست رفتن کلیدهای خصوصی یا عبارات بازیابی برای همیشه از دسترس خارج شده‌اند. به همین دلیل باید این موضوع را کاملاً جدی بگیرید. هرگز از عبارات بازیابی عکس نگیرید و آن‌ها را در فضای ابری یا ایمیل ذخیره نکنید

کلام پایانی

امنیت بیت کوین تا حد زیادی به دو عامل اصلی وابسته است: امنیت زیرساخت شبکه بیت کوین و نحوه مدیریت دارایی توسط کاربران. از نظر فنی، شبکه بیت کوین با استفاده از فناوری بلاکچین، رمزنگاری پیشرفته و ساختار غیرمتمرکز، یکی از امن‌ترین سیستم‌های مالی دیجیتال محسوب می‌شود و طی سال‌های فعالیت خود توانسته در برابر بسیاری از حملات و تهدیدهای سایبری مقاوم باقی بماند.

با این حال، بخش مهمی از امنیت بیت کوین به رفتار کاربران بستگی دارد. نگهداری صحیح کلید خصوصی و عبارات بازیابی، استفاده از کیف پول‌های امن به‌ویژه کیف پول‌های سخت‌افزاری برای مبالغ بالا، فعال‌سازی احراز هویت دو مرحله‌ای در صرافی‌ها و پرهیز از نگهداری بلندمدت دارایی در صرافی‌ها از مهم‌ترین اقداماتی هستند که می‌توانند ریسک از دست رفتن دارایی را کاهش دهند. در نهایت می‌توان گفت بیت کوین به خودی خود یک دارایی امن محسوب می‌شود، اما حفظ این امنیت در عمل تا حد زیادی به دانش و رعایت اصول امنیتی توسط کاربران وابسته است