بازارهای مالی، آینه‌ای تمام‌نما از اقتصاد و جامعه هستند؛ اما وقتی سایه‌ جنگ بر سر یک کشور فرود می‌آید، این آینه دچار ترک‌های عمیقی می‌شود. تجربه تلخ قطعی اینترنت در دی‌ماه و بحران در منطقه به‌همراه خاموشی دیجیتالی از اسفند 1404، تنها به نوسان قیمت‌ها محدود نشده؛ چراکه محدودیت دسترسی به پلتفرم‌های بین‌المللی و اختلال در زیرساخت‌های مالی، شرایطی را فراهم می‌آورد که مدیریت سرمایه به چالشی جدی تبدیل می‌شود. در این گزارش، به بررسی روایات و چالش‌های بازارهای مالی مهم در شرایط بحرانی می‌پردازیم؛ چالش‌هایی که نشان می‌دهد در اکوسیستم سرمایه‌گذاری، ریسک سیستماتیک فراتر از تحلیل‌های تکنیکال و فاندامنتال است.

بازار کریتوکارنسی در سکوت اجباری

ارزهای دیجیتال و مخصوصا تتر برای ما ایرانی‌ها اغلب در جایگاه پناهگاهی امن برای حفظ ارزش دارایی در برابر تورم شناخته می‌شوند، اما با قطعی اینترنت و محدودیت‌های اعمالی، این مزیت بزرگ از بین رفت و کاربران با نوعی سکوت اجباری در بازار مواجه شدند؛ سکوتی که در آن به‌سختی می‌توان معامله کرد یا دارایی جابه‌جا کرد و حتی اطلاع از وضعیت بازار نیز یک چالش جدی است.

چالش قطعی اینترنت و قفل شدن مسیر دسترسی به دارایی‌ها

تجربه قطعی اینترنت در اسفند 1404 و فروردین 1405 ثابت کرده که بزرگترین ترس افراد فعال در بازار ارزهای دیجیتال، نوسان قیمت نیست، بلکه عدم دسترسی است. در زمان قطعی اینترنت، دسترسی به کیف پول‌ها و همچنین صرافی‌های خارجی و غیرمتمرکز غیرممکن شد. این موضوع نشان داد که نگهداری دارایی در صرافی‌های خارجی و حتی برخی صرافی‌های داخلی، ریسک‌های امنیتی زیادی دارد. با قطع اینترنت تعداد بسیار زیادی از صرافی های داخلی نیز اعلام توقف فعالیت کردند و کاربران تا زمان نگارش این مطلب دسترسی به دارایی های خود ندارد. چه بسا بسیاری از این صرافی ها حتی پاسخگوی تماس کارابران نیز نیستند.

در نتیجه سرمایه‌گذارهایی که در صرافی‌های خارجی یا برخی صرافی‌های داخلی معامله می‌کردند تنها نظاره‌گر نوسانات شدید بازار شدند بدون آنکه بتواند پوزیشن خود را ببندد، دارایی‌هایشان را منتقل کنند یا حتی سفارش جدیدی ثبت کنند.

ریسک نقدشوندگی و لیکوئید های سنگین

یکی از دردناک‌ترین روایت‌ها، مربوط به معامله‌گرانی بود که از معاملات اهرمی استفاده می‌کردند و پوزیشن‌های باز داشتند. در شرایطی که اخبار جنگ و بحران باعث نوسان شدید بازار شد، قطعی اینترنت به‌معنای ناتوانی در مدیریت ریسک شد. عدم دسترسی برای تنظیم حد ضرر یا همان Stop Loss باعث لیکوییدشدن و ازبین‌رفتن سرمایه‌های بسیاری در کسری از ثانیه شد. این تجربه تلخ چه در قطعی دی‌ماه و چه درحال‌حاضر، به کاربران ثابت کرد که در شرایط ناپایدار سیاسی، استفاده از اهرم‌های بالا، نوعی قمار با سرمایه است.

توقف واریز و برداشت (تتر و ریال)

اختلال اینترنت فقط روی معاملات اثر نمی‌گذارد، بلکه مسیر انتقال سرمایه را هم مختل می‌کند. صرافی‌های داخلی که پل ارتباطی بین ریال و تتر هستند، در روزهای بحران با چالش‌های بانکی و ترافیکی مواجه شدند. واریز و برداشت ریال به دلیل اختلال در درگاه‌های بانکی و برداشت تتر به دلیل محدودیت‌های سرعت اینترنت، با تاخیرهای طولانی و گاهی با ریسک گیر‌کردن در شبکه مواجه شد. حتی در روز اول جنگ تمامی معاملات تتر ممنوع اعلام شد و عملا کاربران نمی‌توانستند هیچ خرید و فروشی انجام دهند.

درنتیجه سرمایه‌گذاران نتوانستند دارایی خود را از بازار خارج و نقد کنند، سرمایه جدید برای مدیریت معاملات وارد کنند و در نهایت انعطاف مالی کاهش یافت.

تریدر ایرانی در بی‌خبری بازار فارکس

بازار فارکس یکی از بزرگترین و سریع‌ترین بازارهای مالی جهان است که وابستگی شدیدی به اطلاعات لحظه‌ای دارد. اخبار اقتصادی، داده‌های تورم، تصمیمات بانک‌های مرکزی و حتی رویدادهای سیاسی می‌توانند در چند ثانیه جهت بازار را تغییر دهند. اما در شرایطی که دسترسی به اینترنت محدود است، تریدر ایرانی از این جریان اطلاعاتی جهانی جدا شد.

ترید در قطعی اینترنت

انزوای اطلاعاتی، وقتی اخبار نمی‌رسد!

بازار فارکس بیش از هر بازاری به اخبار لحظه‌ای (News Trading) وابسته است. سایت‌های خبری، تقویم‌های اقتصادی و شبکه‌های تحلیلی به تریدرها کمک می‌کنند تصمیم‌های دقیق‌تری بگیرند. در دوران جنگ و به‌دنبال آن خاموشی دیجیتال، تریدرهای ایرانی از اخبار لحظه‌ای محروم ماندند و نمی‌توانستند واکنش بازار به بیانیه‌ها را رصد کنند. این انزوا و بی‌خبری در بازاری که با سرعت نور اطلاعات را پردازش می‌کند، به‌معنای ضرر قطعی بود.

چالش ارتباط با بروکر و نبود پشتیبانی فارسی

وقتی اینترنت قطع است، مشکل تنها دانلود نشدن متاتریدر نیست؛ مشکل اصلی، قطع ارتباط با بروکر است. در شرایط عادی هم ارتباط با بروکرهای خارجی برای کاربران ایرانی ساده نیست. حال که اینترنت اختلال دارد، تماس با پشتیبانی یا ارسال تیکت نیز سخت‌تر شده و در مواقع اضطراری مثل بستن حساب، مشکلات برداشت یا خطاهای معاملاتی اهمیت پیدا کرده است.

بسیاری از تریدرها برای احراز هویت دو مرحله‌ای (2FA) یا مشکلات فنی نیاز به پشتیبانی تلگرامی یا واتساپی بروکر دارند که در حال حاضر امکان دسترسی به این کانال‌ها وجود ندارد و تماس تلفنی با بروکرهای خارجی نیز به دلیل نبود پشتیبانی فارسی زبان و هزینه‌های بالای تماس بین‌المللی، عملاً غیرممکن شده است. سرمایه بسیاری از معامله‌گران در بروکر قفل شده و هیچ راهی برای پیگیری قانونی یا فوری ندارند.

پراپ فرم ها و قوانین سخت گیرانه در جنگ و قطعی اینترنت

پراپ فرم‌ها که به تریدرها سرمایه می‌دهند، قوانین سخت‌گیرانه‌ای دارند که در شرایط بحرانی، به دام سرمایه‌گذاران تبدیل می‌شود.

یکی از بزرگترین چالش‌ها در پراپ فرم‌ها، قوانین معاملاتی است. در عدم دسترسی، اگر تریدری نتواند پوزیشن خود را مدیریت کند و دچار ضرر سنگین شود، پراپ فرم‌ها معمولاً قوانین سخت‌گیرانه‌ خود مثل حداکثر ضرر روزانه یا Drawdown، حداکثر افت سرمایه و زمان‌بندی معاملات را اعمال می‌کنند. این شرکت‌ها معمولاً انعطاف‌پذیری در قبال شرایط فورس ماژور برای کاربران ایرانی ندارند؛ معامله‌گر هم به دلیل ناتوانی در مدیریت پوزیشن یا خروج به‌موقع از معامله، قوانین ریسک را نقض کرده و حساب چالش خود را از دست می‌دهد.

جریان متلاطم در بازار طلای فیزیکی و آنلاین

طلا پناهگاه امن سرمایه‌گذاران در شرایط جنگ است، اما حتی این بازار هم از اختلال‌های زیرساختی و محدودیت‌های ارتباطی بی‌تأثیر نماند.

وضعیت بازار فیزیکی و شفافیت قیمت‌ها

در بازار فیزیکی طلا، زمانی که جنگ آغاز شد، قیمت‌ها به سرعت تغییر کردند اما شفافیت لازم وجود نداشت؛ فاصله میان قیمت خرید و فروش بیشتر شد. برخی فروشندگان برای مدیریت ریسک، قیمت‌های لحظه‌ای را اعلام نمی‌کردند یا معاملات را با احتیاط بیشتری انجام دادند. این موضوع باعث شد شفافیت قیمت کاهش پیدا کند و تصمیم‌گیری برای خریداران و فروشندگان سخت شود.

پلتفرم‌های آنلاین و محدودیت‌ها

اگرچه پلتفرم‌های معاملاتی طلا زیرساخت داخلی دارند، امابه اینترنت و سیستم‌های پرداخت وابسته هستند. در قطعی اینترنت و محدودیت‌های ارتباطی، دسترسی به این پلتفرم‌ها مختل شد و کاربران نتوانند دارایی خود را مدیریت کنند. در نتیجه حتی بازارهای دیجیتال مبتنی بر طلا نیز با نوعی چالش مواجه شدند.

بورس ایران در سایه تنش‌ها و بحران

از ۹ اسفند 1404، بازار سرمایه ایران بیش از هر زمان دیگری تحت‌تأثیر فضای پرتنش و تصمیم‌های احتیاطی نهاد ناظر قرار گرفت. سازمان بورس در چند مرحله اعلام کرد معاملات سهام، حق‌تقدم‌ها و ابزارهای مشتقه متوقف است و تنها بخشی از بازار، شامل اوراق با درآمد ثابت و صندوق‌های درآمد ثابت امکان فعالیت دارند. این تصمیم با هدف کنترل هیجان بازار و حفاظت از دارایی سرمایه‌گذاران گرفته شد، اما در عمل باعث شد بخش اصلی بازار سهام ایران برای مدتی در حالت نیمه‌تعطیل قرار بگیرد و نقدشوندگی بسیاری از دارایی‌ها کاهش پیدا کند.

همان بخش محدود فعال بازار هم نشانه‌هایی از رفتار سرمایه‌گذاران در شرایط بحرانی را نشان داد. در نخستین روزهای فعالیت صندوق‌های درآمد ثابت (17 اسفند 404)، حدود ۷ هزار میلیارد تومان سرمایه از این صندوق‌ها خارج شد؛ اتفاقی که نشان می‌داد حتی دارایی‌های کم‌ریسک هم از موج احتیاط سرمایه‌گذاران در امان نمانده‌اند. در ادامه و با بازگشایی برخی صندوق‌های کالایی مانند صندوق‌های طلا (24 اسفند 404) نیز خروج سرمایه ادامه داشت و بیش از هزار میلیارد تومان پول از این صندوق‌ها خارج شد.

مجموع این نشانه‌ها حکایت از افزایش تقاضا برای نقدینگی ریالی و انتظار محتاطانه سرمایه‌گذاران برای روشن‌تر شدن شرایط اقتصادی و سیاسی داشت.

کلام پایانی روایت تلخ سرمایه گذاری در دوران جنگ و قطعی اینترنت

در نهایت، روایت سرمایه‌گذاری در دوران جنگ و قطعی اینترنت یک واقعیت مهم را آشکار می‌کند: ریسک سرمایه‌گذاری برای ایرانیان دیگر فقط نوسان قیمت نیست؛ بلکه ریسک دسترسی به بازار، اطلاعات و حتی دارایی‌ها است. از بازار ارز دیجیتال که با قطعی اینترنت از دسترس خارج می‌شود، تا فارکس که بدون دسترسی به اخبار و ارتباط با بروکر به فضایی مبهم تبدیل می‌شود، از پراپ‌فرم‌هایی با قوانین سخت‌گیرانه تا بازار طلا که در شرایط بحرانی با کاهش شفافیت قیمت‌ها و افزایش فاصله خرید و فروش مواجه می‌شود؛ همه این‌ها نشان می‌دهد که زیرساخت‌های ارتباطی و مالی در روزهای بحران نقش تعیین‌کننده‌ای در سرنوشت سرمایه دارند.

در همین میان، بورس ایران نیز با توقف معاملات سهام و محدودشدن فعالیت، تصویری روشن از رفتار محتاطانه سرمایه‌گذاران ارائه داد؛ جایی که حتی صندوق‌های درآمد ثابت و صندوق‌های طلا نیز با خروج قابل‌توجه سرمایه مواجه شدند و تقاضا برای نقدینگی ریالی افزایش یافت. مجموعه این اتفاقات نشان می‌دهد در اقتصاد پرتنش امروز، تاب‌آوری واقعی سرمایه‌گذار تنها به تحلیل بازار محدود نمی‌شود، بلکه به آمادگی برای سناریوهایی مانند اختلال زیرساخت‌ها، محدودیت دسترسی و عدم قطعیت نیز وابسته است.