بازار پیش‌بینی چیست؟ از نحوه معامله تا ریسک‌ها و آینده Prediction Market

اگر می‌توانستید روی نتیجه انتخابات، تصمیم فدرال رزرو یا حتی برنده یک مسابقه معامله کنید و در صورت برنده شدن به دلار پاداش دریافت کنید، چه می‌شد؟ بازارهای پیش‌بینی دقیقاً با همین ایده شکل گرفته‌اند؛ جایی که افراد با خریدوفروش قراردادها، دیدگاه خود درباره آینده را به قیمت تبدیل می‌کنند. در این مطلب از ایران بروکر به بررسی این موضوع، میزان رشد این بازار در سال‌های اخیر، ریسک‌ها و آینده این بازار می‌پردازیم. با ما همراه باشید.

بازار پیش‌بینی چیست؟

بازارهای پیش‌بینی، بسترهایی برای معامله قراردادهایی هستند که ارزش آن‌ها به نتیجه یک رویداد در آینده وابسته است. رایج‌ترین ابزار در این بازارها، قراردادهای دودویی یا باینری (Binary) است که معمولاً با گزینه‌های بله و خیر تعریف می‌شود. اگر نتیجه‌ای که پیش‌بینی کرده‌اید درست باشد، مبلغ مشخصی دریافت می‌کنید و اگر اشتباه باشد، ممکن است پولی که برای قرارداد پرداخت کرده‌اید را از دست دهید. قیمت قرارداد نیز بیانگر احتمال وقوع رویداد از نگاه فعالان بازار است. مثلاً اگر قیمت قرارداد «بله» ۶۰ سنت باشد، یعنی بازار تقریباً ۶۰ درصد احتمال وقوع آن اتفاق را در نظر گرفته است.

موضوع قراردادها می‌تواند از تصمیم‌های فدرال رزرو و شاخص‌های اقتصادی تا انتخابات، ورزش، سرگرمی و عملکرد شرکت‌ها گسترده و متفاوت باشد. برخلاف سهام، ETFها یا اوراق قرضه، معامله‌گر در این بازار مالک یک دارایی پایه نمی‌شود، بلکه مستقیماً روی نتیجه یک اتفاق شرط‌بندی مالی می‌کند.

رشد بازارهای پیش‌بینی با ورود معامله‌گران خرد، تأمین‌کنندگان نقدینگی و شرکت‌های معاملاتی حرفه‌ای بیشتر شده است. در این میان، معامله‌گران حرفه‌ای سعی می‌کنند زمانی که قیمت یک قرارداد با احتمال واقعی وقوع آن اتفاق تفاوت دارد، از این اختلاف قیمت سود (آربیتراژ) بگیرند.

نحوه عملکرد بازارهای پیش‌بینی

به‌طور کلی بازارهای پیش‌بینی، عدم‌قطعیت درباره رویدادهای آینده را به قیمت قابل معامله تبدیل می‌کنند. در این بازارها، کاربران به‌جای ارائه صرف یک پیش‌بینی، قراردادهای رویداد (Event Contracts) را خریدوفروش می‌کنند. قیمت هر قرارداد، برداشت لحظه‌ای بازار از احتمال وقوع نتیجه را نشان می‌دهد؛ بنابراین هرچه قیمت بالاتر باشد، یعنی احتمال وقوع آن اتفاق طبق نظر فعالان بازار بیشتر است.

پیش از مشخص‌شدن نتیجه، قراردادها معمولاً بین ۰.۰۱ تا ۰.۹۹ دلار معامله می‌شوند. انتشار اطلاعات جدید، از داده‌های اقتصادی و اخبار گرفته تا تغییر شرایط یک مسابقه، می‌تواند انتظارات معامله‌گران را تغییر دهد و در نتیجه قیمت قرارداد را عوض کند. این ویژگی باعث می‌شود قیمت قراردادها تا لحظه مشخص‌شدن نتیجه دائماً تغییر کند تا خود را با اطلاعات و انتظارات جدید بازار هماهنگ کنند.

زمانی که نتایج مشخص شود، قرارداد تسویه خواهد شد. اگر نتیجه مطابق تعریف قرارداد رخ داده باشد، ارزش آن به ۱ دلار می‌رسد و در غیر این صورت، صفر خواهد شد. بااین‌حال، سود یا زیان معامله صرفاً به مبلغ تسویه وابسته نیست؛ بلکه قیمت ورود، قیمت خروج و زمان معامله نیز در تعیین بازده نهایی نقش دارند. به همین دلیل، درک سازوکار معاملات برای ارزیابی ریسک ضروری است.

مثالی از بازارهای پیش‌بینی

فرض کنید قراردادی با این پرسش ایجاد شود: آیا طلا در سال جاری عملکرد بهتری از بیت کوین خواهد داشت؟ اگر ارزش نهایی قرارداد ۱ دلار باشد و قیمت موقعیت «بله» ۰.۸۰ دلار تعیین شود، در واقع بازار احتمال وقوع این نتیجه را حدود ۸۰ درصد برآورد کرده است. در مقابل، قرارداد «خیر» می‌تواند حدود ۰.۲۰ دلار قیمت داشته باشد. اگر نتیجه با پیش‌بینی معامله‌گر مطابقت داشته باشد، قرارداد ۱ دلار پرداخت می‌کند؛ در غیر این صورت، ارزش آن صفر خواهد شد. بنابراین قیمت پایین‌تر، معمولاً نشان‌دهنده احتمال کمتر وقوع رویداد و در عین حال ریسک بالاتر است.

بازارهای پیش‌بینی چگونه رشد کردند؟

به‌نظر می‌رسد بازارهای پیش‌بینی در سال‌های اخیر با رشد چشمگیر مواجه شده‌اند. داده‌های The Block در pewresearch (لینک گزارش) نشان می‌دهد مجموع حجم معاملات ماهانه در دو پلتفرم بزرگ یعنی Kalshi و Polymarket، از کمتر از ۵ میلیارد دلار در سپتامبر ۲۰۲۵ به حدود ۲۴ میلیارد دلار در آوریل ۲۰۲۶ رسیده است؛ افزایشی که رشد قابل‌توجه این بازار را نشان می‌دهد.

این رشد تنها به افزایش حجم معاملات محدود نیست و در تنوع موضوعات قابل معامله نیز دیده می‌شود. از ژوئیه ۲۰۲۴، ورزش، سیاست و رمزارزها روی‌هم‌رفته حدود ۹۱ درصد حجم معاملات Kalshi و ۹۰ درصد حجم معاملات Polymarket را تشکیل داده‌اند. بااین‌حال، ترکیب و میزان این فعالیت‌ها در دو پلتفرم متفاوت است. به‌عنوان مثال ورزش حدود ۸۰ درصد حجم Kalshi و ۳۹ درصد Polymarket را شامل می‌شود، درحالی‌که سهم سیاست در Polymarket به ۳۲ درصد رسیده است.

همچنین داده‌ها نشان می‌دهند بازارهای پیش‌بینی به‌شدت به رویدادهای واقعی واکنش نشان می‌دهند. برای نمونه، هم‌زمان با انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا در اکتبر و نوامبر ۲۰۲۴، بازارهای سیاسی ۹۰ درصد حجم معاملات Kalshi و ۶۵ درصد Polymarket را به خود اختصاص دادند. این ارقام نشان می‌دهند رشد این صنعت هم از گسترش کاربران و هم از افزایش تقاضا برای معامله روی رویدادهای مهم دنیای واقعی ناشی شده است.

روند رشد بازارهای پیش‌بینی براساس گزارش dune (لینک صفحه) در سال‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵؛ حجم معاملات، تعداد تراکنش‌ها و کاربران فعال این بازارها در این دوره رشد قابل‌توجهی داشته‌اند.

قیمت یک قرارداد چگونه احتمال وقوع رویداد را نشان می‌دهد؟

در بازارهای پیش‌بینی، قیمت قرارداد را می‌توان به‌طور ساده به‌عنوان احتمال وقوع یک رویداد تفسیر کرد. برای مثال، قراردادی که با قیمت ۰.۴۰ دلار معامله می‌شود، از دید بازار احتمال حدود ۴۰ درصدی برای تحقق نتیجه موردنظر را نشان می‌دهد. اگر قیمت به ۰.۷۰ دلار افزایش یابد، احتمال نیز به ۷۰ درصد می‌رسد. این قیمت ثابت نیست و با انتشار اطلاعات جدید، تغییر احساسات معامله‌گران و تغییرات، دائم تغییر می‌کند.

بااین‌حال، باید توجه داشت که قیمت بازار پیش‌بینی قطعی نیست؛ بلکه نشان‌دهنده برآورد معامله‌گران در یک زمان مشخص است و می‌تواند تغییر کند. برای درک بهتر، فرض کنید قرارداد «Yes» برای پیروزی تیم A با قیمت ۰.۶۰ دلار معامله شود. این قیمت احتمال ۶۰ درصدی پیروزی تیم A را نشان می‌دهد. اما اگر تیم شکست بخورد، ارزش قرارداد به صفر می‌رسد و ۰.۶۰ دلار پرداخت‌شده از دست می‌رود. بنابراین، در این بازارها باید میان قیمت قرارداد، احتمال، مبلغ تسویه و سود یا زیان واقعی معامله تفاوت قائل شد.

آیا پول می‌تواند پیش‌بینی بهتری بسازد؟

یکی از پرسش‌های مهم درباره بازارهای پیش‌بینی این است که آیا وقتی پای پول بیشتر در میان باشد، افراد پیش‌بینی‌های دقیق‌تری انجام می‌دهند یا نه. دیدگاه رایج این است که اگر معامله‌گران بدانند ممکن است پول خودشان را از دست بدهند، انگیزه بیشتری پیدا می‌کنند تا تحقیق کنند، اطلاعات بیشتری به دست بیاورند و نظر واقعی خود را در بازار نشان دهند، به همین دلیل، انتظار می‌رود اطلاعات دقیق‌تر و پیش‌بینی‌های قابل‌اعتمادتری ارائه کنند.

بااین حال، پول واقعی یک محدودیت مهم نیز ایجاد می‌کند و هرچه یک معامله‌گر پول بیشتری داشته باشد، می‌تواند تأثیر بیشتری روی قیمت بازار بگذارد. بنابراین، قیمت بازار ممکن است علاوه بر توانایی پیش‌بینی و صحت اطلاعات، تحت تأثیر ثروت معامله‌گران نیز قرار گیرد. فرد ثروتمند می‌تواند صرفاً به دلیل قدرت مالی بیشتر، اثرگذاری بالاتری بر قیمت داشته باشد؛ حتی اگر پیش‌بینی دقیق‌تری نسبت به سایرین نداشته باشد.

در بازارهای پول دیجیتال، این مشکل تا حدی متفاوت است. در واقع معامله‌گر نمی‌تواند با سرمایه واقعی وزن بیشتری به دیدگاه خود بدهد و موفقیت او بیشتر به سابقه پیش‌بینی‌های دقیق وابسته است. در نتیجه، وجود پول واقعی لزوماً به معنای پیش‌بینی دقیق‌تر نیست. پول واقعی می‌تواند افراد را برای تحقیق و جمع‌آوری اطلاعات بیشتر تشویق کند، اما از طرف دیگر ممکن است افراد ثروتمند به دلیل سرمایه بیشتر، تأثیر بیشتری بر قیمت‌ها داشته باشند.

ریسک‌های بازارهای پیش‌بینی

بازارهای پیش‌بینی با وجود فراهم‌کردن امکان معامله روی رویدادهای واقعی، بدون ریسک نیستند. قیمت یک قرارداد لزوماً معادل احتمال واقعی وقوع یک رویداد نیست و عواملی مانند نقدینگی، رفتار معامله‌گران، کیفیت اطلاعات و چارچوب قانونی می‌توانند بر آن اثر بگذارند. شناخت این محدودیت‌ها برای ارزیابی درست قیمت‌ها و مدیریت سرمایه ضروری است.

زیان مالی

قراردادهای رویدادمحور ماهیتی پرریسک دارند و در صورت تحقق‌نیافتن نتیجه مورد انتظار، ممکن است کل مبلغ پرداختی از دست برود. از آنجا که قرارداد در زمان تسویه به صفر یا یک دلار می‌رسد، امکان بازگشت بخشی از سرمایه وجود ندارد. علاوه بر این، معامله‌گر ممکن است در برابر بازارسازان حرفه‌ای و سرمایه‌گذاران با منابع مالی قابل‌توجه قرار بگیرد.

ریسک دستکاری بازار

قیمت قراردادها می‌تواند در برخی بازارهایی با عمق کم تحت تأثیر سفارش‌های بزرگ معامله‌گران قرار گیرد. برخی معامله‌گران ممکن است عمداً قیمت یک قرارداد را بالا یا پایین ببرند تا دیگران تصور کنند احتمال وقوع یک اتفاق بیشتر یا کمتر از واقعیت است. هرچند قوانین و سیستم‌های نظارتی برای جلوگیری از این رفتارها وجود دارند، شناسایی همه روش‌های دستکاری آسان نیست؛ به‌خصوص در بازارهایی که معامله‌گران و حجم معاملات کمی دارند.

ریسک‌های نقدشوندگی

همه قراردادها از عمق و حجم معاملات یکسانی برخوردار نیستند. در بازارهایی با فعالیت و معاملات کم، فاصله میان قیمت خریدوفروش می‌تواند افزایش پیدا کند و معامله‌گر برای ورود یا خروج از موقعیت، ناچار به پذیرش قیمتی نادرست شود. در نتیجه، حتی اگر پیش‌بینی معامله‌گر درست باشد، هزینه اجرا و دشواری خروج از موقعیت می‌تواند بازده نهایی را کاهش دهد.

ریسک شرکت‌کنندگان کم و تأثیرش بر نتایج

در بازاری که مشارکت‌کنندگان کمی دارد، قیمت قرارداد ممکن است بیشتر تحت تأثیر دیدگاه چند معامله‌گر قرار بگیرد تا حجم گسترده‌ای از معامله‌گران. در چنین شرایطی، قیمتی که می‌بینیم لزوماً نشان‌دهنده نظر جمع بزرگی از مردم یا احتمال واقعی وقوع یک اتفاق نیست. پس هرچه بازار کم‌معامله‌تر باشد، باید با احتیاط بیشتری قیمت آن را به‌عنوان نشانه‌ای از احتمال وقوع یک رویداد در نظر گرفت.

شکاف اطلاعاتی

قیمت بازار تنها اطلاعاتی را منعکس می‌کند که در اختیار معامله‌گران قرار گرفته و در معاملات آن‌ها وارد شده است. بنابراین، اطلاعات ناقص، تأخیر در انتشار داده‌ها یا دسترسی نابرابر به اطلاعات می‌تواند قیمت قرارداد را از احتمال واقعی وقوع رویداد دور کند. به همین دلیل، قیمت بازار را نباید به‌تنهایی معادل یک پیش‌بینی دقیق و قطعی در نظر گرفت.

سوگیری‌های رفتاری

معامله‌گران بازارهای پیش‌بینی نیز مانند سایر بازارها تحت تأثیر سوگیری‌های رفتاری قرار می‌گیرند. پیروی از جمع، اعتمادبه‌نفس بیش‌ازحد، واکنش هیجانی به اخبار و تمایل به تأیید باورهای قبلی می‌تواند قیمت قراردادها را از برآورد منطقی احتمال وقوع رویداد منحرف کند. این مسئله به‌ویژه در موضوعات سیاسی، ورزشی و اجتماعی که بار احساسی بالایی دارند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

ابهام قانونی

وضعیت حقوقی بازارهای پیش‌بینی در همه کشورها یکسان نیست و حتی در یک کشور نیز ممکن است درباره نوع خاصی از قراردادها اختلاف‌نظر وجود داشته باشد. برای نمونه، در آمریکا نظارت CFTC بر برخی بازارهای قراردادمحور اعمال می‌شود، در حالی که فعالیت پلتفرم‌ها و قراردادهای مشخص ممکن است همچنان با چالش‌های نظارتی مواجه باشد. بنابراین، چارچوب قانونی و حوزه فعالیت پلتفرم نیز بخشی از ریسک معامله محسوب می‌شود.

آینده Prediction Market

آینده بازارهای پیش‌بینی بیش از هر چیز به ورود سرمایه نهادی، گسترش دسترسی کاربران و شفاف‌ترشدن چارچوب‌های نظارتی وابسته است. افزایش حجم معاملات باعث شده مؤسسات مالی سنتی این بازار را جدی‌تر بگیرند. برای نمونه، Intercontinental Exchange (ICE)، مالک NYSE، طبق گزارش‌ها تا سقف ۲ میلیارد دلار در Polymarket سرمایه‌گذاری کرده و CME Group نیز قراردادهای رویدادمحور مبتنی بر سوآپ را با امکان معامله ۲۴/۷ عرضه کرده است.

هم‌زمان، شرکت‌هایی مانند Robinhoo ،Coinbase و Crypto. com در حال ادغام یا توسعه خدمات Prediction Market هستند؛ مسیری که می‌تواند قراردادهای رویداد را مستقیم در اختیار میلیون‌ها کاربر قرار دهد. در سطح سرمایه‌گذاری نیز شرکت‌های مدیریت دارایی Bitwise ،Roundhill و GraniteShares برای عرضه ETFهای مرتبط با بازارهای پیش‌بینی درخواست‌هایی را برای SEC ثبت و ارسال کرده‌اند.

در نهایت، ترکیب زیرساخت مالی، قراردادهای آن چین و تحلیل بلاک چینی می‌تواند Prediction Marketها را از یک ابزار پرریسک فراتر برده و به زیرساختی برای سنجش انتظارات درباره رویدادهای دنیای واقعی و درآمد از آن تبدیل کند.

کلام پایانی

در این مطلب به این موضوع پرداختیم که چرا در سال‌های اخیر بازارهای پیش‌بینی با رشد زیادی مواجه شده‌اند. طبق این بررسی متوجه شدیم که حجم معاملات ماهانه در دو پلتفرم بزرگ یعنی Kalshi و Polymarket، از کمتر از ۵ میلیارد دلار در ۲۰۲۵ به حدود ۲۴ میلیارد دلار در ۲۰۲۶ رسیده است. بااین حال این بازار ریسک‌هایی مانند ابهامات قانونی، سوگیری‌های رفتاری، ریسک‌های نقدشوندگی و پول‌شویی دارد که بی‌توجهی به آن‌ها ممکن است باعث زیان مالی کاربر شود.