از تب سهام تسلا و اپل تا ابهام نظارتی؛ آینده توکن‌های سهام خارجی در ایران چه می‌شود؟

حذف دو توکن مبتنی بر سهام خارجی در یک صرافی ایرانی، بار دیگر توجه‌ کاربران صرافی‌های ایرانی را به بازار سهام توکنیزه‌شده در ایران جلب کرده است؛ بازاری که طی ماه‌های اخیر به‌عنوان یکی از محصولات جدید صرافی‌های رمزارزی معرفی شده بود، اما اکنون با پرسش‌هایی درباره ماهیت دارایی، پشتوانه و چارچوب قانونی آن روبه‌رو شده است.

بیت‌پین اعلام کرده فرآیند حذف توکن‌های تسلا (TSLAX) و اسپیس‌ایکس (SPCXX) را آغاز کرده است. این صرافی دلیل این تصمیم را دریافت اطلاعیه‌ای درباره «غیرقانونی بودن عرضه برخی توکن‌های مبتنی بر دارایی‌های خارجی» عنوان کرده، اما جزئیات این اطلاعیه، صادرکننده آن و مبنای حقوقی این تصمیم تاکنون به‌صورت عمومی منتشر نشده است.

توکن‌های سهام خارجی یا سهام توکنیزه‌شده، محصولاتی هستند که ارزش آن‌ها به قیمت یک دارایی مانند سهام شرکت‌های خارجی وابسته است. این محصولات در سال‌های اخیر به‌عنوان یکی از روش‌های اتصال بازارهای سنتی و فناوری بلاکچین مورد توجه قرار گرفته‌اند.

با این حال، خرید یک توکن مرتبط با سهام یک شرکت، الزاماً به معنی مالکیت مستقیم آن سهم نیست. تفاوت میان «مالکیت سهام» و «دسترسی به تغییرات قیمت یک دارایی» یکی از مهم‌ترین نکاتی است که در بررسی این محصولات باید مورد توجه قرار گیرد.

ساختار صادرکننده توکن، نحوه نگهداری دارایی پایه، روش قیمت‌گذاری و حقوق دارنده توکن، عواملی هستند که می‌توانند ماهیت واقعی این محصولات را مشخص کنند.

عرضه این محصولات بخشی از روند گسترده‌تر تغییر خدمات صرافی‌های رمزارزی در ایران بود. برخی پلتفرم‌ها در ماه‌های اخیر علاوه بر خریدوفروش رمزارزهای معمول، خدمات دیگری مانند معاملات اهرمی، محصولات درآمدی و دارایی‌های مرتبط با بازارهای خارجی را نیز معرفی کردند. برخی صرافی‌های داخلی نیز امکان معامله دارایی‌های مرتبط با سهام شرکت‌هایی مانند اپل، انویدیا و سایر شرکت‌های خارجی را فراهم کرده بودند.

این روند باعث شد در کنار استقبال بخشی از کاربران، پرسش‌هایی درباره چارچوب قانونی، مجوز ارائه چنین خدماتی و نحوه حفاظت از دارایی کاربران مطرح شود.

پیش از اقدام اخیر بیت‌پین، موضوع ارائه خدمات مرتبط با سهام شرکت‌های خارجی توسط صرافی‌های رمزارز در سطح سیاست‌گذاری نیز مطرح شده بود. میثم ظهوریان، نایب‌رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس، در مرداد ۱۴۰۵ از طرح سؤال از وزرای اقتصاد و ارتباطات درباره برخی فعالیت‌های صرافی‌های رمزارز خبر داد.

او در توضیح محورهای این سؤال، به ارائه خدماتی مانند امکان خرید سهام شرکت‌های آمریکایی توسط برخی صرافی‌ها اشاره کرد و درباره موضوعاتی مانند مجوز ارائه این خدمات، احتمال نبود پشتوانه کافی برای برخی دارایی‌ها و ریسک‌های مرتبط با توقیف احتمالی دارایی کاربران ایرانی پرسش‌هایی مطرح کرد.

این اظهارات به معنای اثبات تخلف درباره همه محصولات مشابه نیست، اما نشان می‌دهد عرضه دارایی‌های مرتبط با بازارهای خارجی با پرسش‌های نظارتی همراه بوده است.

فارغ از بحث‌های نظارتی، مهم‌ترین موضوع برای کاربرانی که چنین دارایی‌هایی خریداری کرده‌اند، شفافیت درباره حقوق و شرایط دارایی است. در چنین محصولاتی، کاربران باید بدانند دارایی آن‌ها دقیقاً نماینده چه چیزی است و قیمت آن چگونه تعیین می‌شود؟ همچنین در صورت توقف معاملات، ارزش دارایی چگونه محاسبه خواهد شد و مسئولیت هر بخش از زنجیره عرضه بر عهده چه نهادی است؟

توکن‌های سهام خارجی در ابتدا به‌عنوان راهی برای نزدیک‌تر کردن کاربران ایرانی به بازارهای جهانی معرفی شدند؛ اما تجربه اخیر نشان می‌دهد ورود ابزارهای مالی جدید، بدون شفافیت درباره ساختار حقوقی و نحوه حمایت از کاربران، می‌تواند با چالش‌هایی همراه شود.

فعلاً نمی‌توان گفت حذف TSLAX و SPCXX آغاز یک ممنوعیت گسترده است یا تنها یک اقدام محدود. پاسخ این سؤال به انتشار جزئیات بیشتر درباره مبنای این تصمیم، واکنش سایر صرافی‌ها و روشن‌شدن چارچوب قانونی این محصولات بستگی دارد.

اما یک موضوع روشن است: برای ادامه فعالیت دارایی‌های توکنیزه‌شده، کاربران باید دقیقاً بدانند چه چیزی می‌خرند، چه حقوقی دارند و در شرایطی مانند توقف معاملات، چه سازوکاری از دارایی آن‌ها محافظت می‌کند.