چرا ماینرهای بیت کوین به سمت هوش مصنوعی می‌روند؟

تا نیمه دوم ۲۰۲۶، بخشی از شرکت‌های استخراج بیت کوین به‌دلیل کاهش حاشیه سود ماینینگ و رشد تقاضا برای توان پردازشی هوش مصنوعی، به سمت تبدیل زیرساخت‌های خود به دیتاسنترهای AI رفته‌اند. اما درآمد بالاتر هر مگاوات برق در AI لزوماً به معنای سودآوری بیشتر نیست؛ هزینه GPU، سرمایش، اتصال شبکه و قراردادهای پردازشی نیز باید در محاسبه لحاظ شود. در این مقاله، اقتصاد استخراج بیت کوین و پردازش AI را با داده‌های واقعی ۲۰۲۶ مقایسه می‌کنیم.

بررسی اقتصاد استخراج بیت کوین

برای مقایسه ماینینگ و پردازش هوش مصنوعی، ابتدا باید درآمد واقعی هر واحد از زیرساخت را بررسی کرد. در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، هش‌پرایس بیت کوین حدود ۴۰.۹۳ دلار به ازای هر پتاهش در روز بود و میانگین هش ریت شبکه به حدود ۹۴۶ اگزاهش بر ثانیه رسید. سختی شبکه نیز پس از تعدیل ۱۹ سپتامبر، با رشد ۴.۱۶ درصدی به ۱۳۲.۷۶ تریلیون افزایش یافته است.

در شرایط فعلی، بازده استخراج به راندمان دستگاه‌ها وابسته است. داده‌های ۲۰۲۶ هش ریت ایندکس نشان می‌دهد که درآمد برق مصرفی بر اساس راندمان ناوگان تقریباً به این شکل است:

این اعداد درآمد ناخالص حاصل از هش ریت هستند و نباید با سود خالص اشتباه گرفته شوند؛ هزینه برق، نگهداری، نیروی انسانی، استهلاک تجهیزات و هزینه سرمایه همچنان از این رقم کسر می‌شود. در همین شرایط، گزارش کوین شیرز نشان می‌دهد هزینه نقدی متوسط تولید یک بیت کوین برای ماینرهای بورسی در سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۵ به حدود ۷۹٬۹۹۵ دلار رسیده بود و فشار اقتصادی در ۲۰۲۶ ادامه پیدا کرده است.

چرا ماینرها به سمت زیرساخت AI می‌روند؟

در نیمه دوم ۲۰۲۶، تغییر مسیر برخی ماینرهای بزرگ از استخراج بیت کوین به هوش مصنوعی دیگر صرفاً یک برنامه بلندمدت نیست و بخشی از ظرفیت آن‌ها وارد مرحله درآمدزایی شده است. طبق گزارش CoinShares، قراردادهای AI/HPC ماینرهای بورسی بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار ارزش دارند؛ اما در حال حاضر، درآمدی که از این قراردادها به دست می‌آید فقط حدود ۱.۱ میلیارد دلار در سال است.

نمونه مشخص آن آیرن (IREN) است. این شرکت در سال مالی ۲۰۲۶، به میزان ۱۲۸.۸ میلیون دلار درآمد از خدمات ابری AI و ۵۷۸.۲ میلیون دلار درآمد از استخراج بیت کوین ثبت کرد. درآمد AI نسبت به سال قبل تقریباً ۸ برابر شد و شرکت اعلام کرده بخش قابل‌توجهی از ظرفیت ۲۰۲۶ خود را برای مشتریان AI اختصاص داده است.

نکته مهم این است که درآمد بیشتر به ازای هر مگاوات، تنها دلیل این تغییر نیست. دیتاسنترهای هوش مصنوعی به کارت‌های گرافیک گران‌قیمت، خنک‌کننده مایع (Liquid Cooling)، شبکه‌های پرسرعت و سرمایه‌گذاری اولیه سنگین نیاز دارند؛ در مقابل، ماینینگ می‌تواند با ASICهای موجود تقریباً بلافاصله درآمد ایجاد کند. بنابراین سوال اصلی برای یک ماینر این نیست که AI درآمد بیشتری دارد یا بیت کوین، بلکه این است که هر مگاوات برق و هر واحد سرمایه در کدام مدل بازده اقتصادی بالاتری ایجاد می‌کند.

تفاوت مدل درآمدی استخراج در برابر پردازش AI

تفاوت اصلی این دو مدل در نحوه تبدیل برق و ظرفیت پردازشی به درآمد است. ماینر بیت کوین از هش ریت خود در یک بازار تقریباً لحظه‌ای درآمد می‌گیرد؛ بنابراین درآمد آن مستقیم به قیمت بیت کوین، سختی شبکه و کارمزد تراکنش‌ها وابسته است. در ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶، هش پرایس بیت کوین ۴۰.۹۳ دلار به ازای هر PH/s (پگاهش بر ثانیه) در روز بود و میانگین هفت روزه آن به ۳۸.۴۹ دلار رسید. در همین تاریخ، درآمد برق برای ناوگان‌هایی با راندمان کمتر از ۱۴ ژول بر تراهش حدود ۱۳۶ دلار به ازای هر مگاوات‌ساعت محاسبه شد؛ این رقم برای دستگاه‌های ۲۵ تا ۳۸ J/TH (ژول بر تراهش) به حدود ۵۱ دلار کاهش می‌یافت.

در مدل پردازش های سنگین با هوش مصنوعی (AI/HPC)، درآمد معمولاً از اجاره یا ارائه ظرفیت پردازشی کارت گرافیک به مشتریان سازمانی و شرکت‌های ابری حاصل )می‌شود. قراردادهای بلندمدت می‌توانند جریان درآمدی باثبات‌تری نسبت به استخراج ایجاد کنند، اما ورود به این بازار به سرمایه‌گذاری بسیار بیشتری برای GPU، شبکه، سرمایش و طراحی دیتاسنتر نیاز دارد. گزارش‌ها نشان می‌دهد ماینرها در سه‌ماهه دوم سال از نظر مجموع نقدینگی عملیاتی زیر فشار قرار گرفتند، در حالی‌که ظرفیت‌های دارای قرارداد AI به یک دارایی استراتژیک تبدیل شده‌اند.

بنابراین، برتری اقتصادی AI یا ماینینگ را نمی‌توان فقط با درآمد هر مگاوات‌ساعت تعیین کرد. برای یک مرکز موجود، باید هزینه تبدیل زیرساخت، قیمت تجهیزات، زمان رسیدن به بهره‌برداری، نرخ استفاده از GPU و مدت قرارداد مشتری نیز محاسبه شود. این تفاوت، در ادامه مقاله مبنای مقایسه واقعی دو مدل در سال ۲۰۲۶ خواهد بود.

یک ماینر برای ورود به AI چه چیزی را باید تغییر دهد؟

تغییر کاربری یک سایت ماینینگ به دیتاسنتر هوش مصنوعی به معنی تعویض ASIC با GPU نیست. مهم‌ترین دارایی قابل انتقال، برق، زمین، اتصال به شبکه و بخشی از ساختمان و زیرساخت برق است؛ اما برای اجرای بارهای AI باید ظرفیت سرمایش، توزیع برق، شبکه و رک‌ها به‌طور اساسی ارتقا پیدا کند.

نمونه آیرن این تفاوت را به‌خوبی نشان می‌دهد. این شرکت در سال مالی ۲۰۲۶، هم‌زمان با کاهش تدریجی فعالیت ماینینگ، توسعه دیتاسنترهای مجهز به سرمایش مایع و GPU را دنبال کرد. نخستین بخش ۵۰ مگاواتی پروژه Childress برای مایکروسافت تحویل شد و سه بخش ۵۰ مگاواتی دیگر در حال ساخت یا راه‌اندازی بودند. آیرن همچنین اعلام کرده قراردادهای اخیرش برای ظرفیت AI به بیش از ۲۰ میلیون دلار درآمد به ازای هر مگاوات ظرفیت IT در قراردادهای سه‌ساله رسیده و در مذاکرات جدید به حدود ۲۵ میلیون دلار به ازای هر مگاوات نزدیک شده است.

در جدول زیر تفاوت زیرساخت ماینینگ و AI را مشاهده می‌کنید.

تفاوت درآمد هر مگاوات در AI و ماینینگ

مقایسه بر اساس درآمد به ازای برق مصرفی تصویر روشن‌تری از اقتصاد دو مدل ارائه می‌دهد. گزارش تحلیلی TheEnergyMag بر مبنای داده‌های شرکت‌های زیرساختی، درآمد تکرارشونده مراکز HPC و AI را حدود ۸۶ تا ۳۰۰ دلار به ازای هر مگاوات‌ساعت برآورد کرده و میانه این گروه را حدود ۱۸۰ دلار قرار داده است. این ارقام البته درآمد زیرساخت AI هستند و مستقیماً معادل سود خالص نیستند.

در مقابل، هش پرایس و راندمان دستگاه تعیین می‌کنند یک ماینر از هر مگاوات ساعت چه مقدار درآمد ایجاد کند. بنابراین ممکن است یک فارم استخراج با ASICهای بسیار کم‌مصرف همچنان از نظر جریان نقدی جذاب باشد، در حالی‌که انتقال همان ظرفیت به AI به سرمایه‌گذاری سنگین برای GPU و تجهیزات دیتاسنتر نیاز دارد. گزارش کوین شیرز نیز تأکید می‌کند که با وجود بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار قرارداد AI/HPC برای ماینرها، درآمد سالانه‌شده فعلی این قراردادها حدود ۱.۱ میلیارد دلار است؛ یعنی بخش قابل‌توجهی از ارزش قراردادی هنوز به درآمد عملیاتی تبدیل نشده است.

در جدول زیر مقایسه کوتاه از لحاظ درآمد این دو را مشاهده می‌کنید:

هزینه تبدیل فارم ماینینگ به دیتاسنتر AI

تبدیل یک فارم ماینینگ به زیرساخت AI معمولاً بسیار پرهزینه‌تر از تغییر تجهیزات محاسباتی است. دیتاسنتر باید برای تراکم بالای توان، سرمایش مایع، توزیع برق، شبکه پرسرعت و تجهیزات کارت گرافیک بازطراحی شود. برآوردها نشان می‌دهد هزینه ساخت پوسته و زیرساخت اصلی یک دیتاسنتر حدود ۱۰ تا ۱۴ میلیون دلار به ازای هر مگاوات است و برای زیرساخت مایع نیز حدود ۱۰ درصد هزینه بیشتر می‌شود؛ تجهیزات پردازشی و فناوری داخل دیتاسنتر می‌تواند تا حدود ۲۵ میلیون دلار دیگر به ازای هر مگاوات هزینه داشته باشد.

البته ماینرهایی که از قبل زمین، اتصال برق و ساختمان مناسب دارند، لزوماً چنین هزینه‌ای را از صفر پرداخت نمی‌کنند. کور ساینتیفیک (Core Scientific) اعلام کرده در حال تبدیل کل ظرفیت دیتاسنتر خود به زیرساخت‌های High-Density Colocation برای AI و HPC است؛ این شرکت در گزارش سالانه خود تأکید کرده تجهیزات برقی و مکانیکی بزرگی مانند ترانسفورماتورها، سوئیچ‌گیرها و سیستم‌های سرمایش پیشرفته ممکن است ۱۲ تا ۱۸ ماه یا بیشتر زمان برای تأمین داشته باشند.

به‌عنوان مثال تراولف (TeraWulf) نیز نشان می‌دهد که تبدیل می‌تواند مرحله‌ای انجام شود. این شرکت در ژوئن ۲۰۲۶ هنوز ۱۴۵ مگاوات ظرفیت قدیمی ماینینگ در فارم Lake Mariner داشت، اما هم‌زمان ۸۱ مگاوات ظرفیت IT برای HPC فعال کرده بود و بخشی از ساختمان‌های ماینینگ را برای توسعه HPC بازطراحی می‌کرد.

کدام ماینرها در ۲۰۲۶ به سمت AI رفته‌اند؟

تغییر مدل کسب‌وکار در سال ۲۰۲۶ در چند شرکت بورسی به‌صورت عملی قابل مشاهده است و صرفاً به برنامه‌های آینده محدود نمی‌شود. تراولف (TeraWulf) در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ حدود ۳۱.۹ میلیون دلار درآمد از HPC داشت؛ این رقم در سال قبل صفر بود و حدود ۷۱ درصد درآمد فصل را تشکیل می‌داد. این شرکت همچنین یک قرارداد ۲۰ ساله برای تأمین ۴۰۱ مگاوات ظرفیت با آنتروپیک (Anthropic) دارد که ارزش قراردادی اولیه آن حدود ۱۹ میلیارد دلار اعلام شده است، هرچند درآمد این قرارداد از سال ۲۰۲۷ آغاز می‌شود.

در مورد IREN نیز بخش AI/HPC از یک فعالیت جانبی به یکی از محورهای اصلی کسب‌وکار تبدیل شده است. کور ساینتیفیک و Hut 8 نیز در همین مسیر، بخشی از ظرفیت برق و سایت‌های خود را به میزبانی بارهای AI و HPC اختصاص داده‌اند. گزارش‌های ۲۰۲۶ نشان می‌دهند مدل این شرکت‌ها یکسان نیست: برخی تقریباً از ماینینگ فاصله می‌گیرند، در حالی‌که برخی دیگر استخراج بیت کوین را در کنار زیرساخت AI حفظ می‌کنند.

این تفاوت برای مقایسه اقتصادی مهم است؛ زیرا AI الزاماً جایگزین کامل ماینینگ نیست. یک سایت ممکن است بخشی از ظرفیت برق خود را برای ماینینگ نگه دارد و بخش دیگر را به مشتری HPC اختصاص دهد تا بین درآمد نقدی سریع‌تر ماینینگ و قراردادهای بلندمدت AI تعادل ایجاد کند. در مقابل، سایت‌هایی که قرارداد بلندمدت AI گرفته‌اند، ممکن است در کوتاه‌مدت درآمد ماینینگ خود را کاهش دهند تا ظرفیت بیشتری برای زیرساخت جدید آزاد کنند

ریسک‌های تغییر مسیر از ماینینگ به AI

بزرگ‌ترین چالش مهاجرت از استخراج به هوش مصنوعی، تفاوت در ماهیت زیرساخت و مدل بهره‌برداری است. یک فارم استخراج با ASIC معمولاً برای بار پردازشی ثابت، مصرف برق بالا و مدیریت ساده‌تر طراحی شده است؛ اما دیتاسنتر AI به زیرساخت‌هایی مانند رک‌های با چگالی توان بالا، شبکه کم‌تأخیر، سیستم‌های سرمایش مایع و مدیریت دقیق مصرف انرژی نیاز دارد. بنابراین حتی سایت‌هایی که برق ارزان و ظرفیت آماده دارند، ممکن است برای تبدیل کامل به AI با محدودیت‌های فنی مواجه شوند.

ریسک دیگر، چرخه عمر کوتاه‌تر تجهیزات هوش مصنوعی است. برخلاف ASICها که معمولاً تا زمان کاهش شدید بهره‌وری اقتصادی استفاده می‌شوند، GPUهای مورد استفاده در AI به دلیل سرعت بالای عرضه نسل‌های جدید می‌توانند سریع‌تر ارزش خود را از دست بدهند. به همین دلیل، اپراتورهای دیتاسنتر باید علاوه بر هزینه خرید تجهیزات، برنامه مشخصی برای به‌روزرسانی سخت‌افزار و حفظ رقابت‌پذیری ظرفیت پردازشی خود داشته باشند.

همچنین درآمد AI برخلاف ماینینگ به وجود مشتری وابسته است. یک ماینر می‌تواند پس از راه‌اندازی دستگاه‌ها به‌صورت مستقیم از شبکه بیت کوین درآمد کسب کند، اما دیتاسنتر AI باید ظرفیت پردازشی خود را به شرکت‌های ابری، استارتاپ‌ها یا سازمان‌ها بفروشد. در صورت کاهش تقاضا، تأخیر در قراردادها یا استفاده کمتر مشتریان از ظرفیت رزروشده، بازده سرمایه‌گذاری ممکن است کمتر از برآورد اولیه باشد. به همین دلیل بسیاری از شرکت‌ها در سال ۲۰۲۶ به‌جای حذف کامل ماینینگ، مدل ترکیبی استخراج بیت کوین و ارائه خدمات AI/HPC را دنبال می‌کنند.

کلام پایانی

تغییر مسیر ماینرها به سمت هوش مصنوعی بیشتر از آنکه جایگزینی کامل استخراج باشد، یک تغییر در نحوه استفاده از زیرساخت‌های پرمصرف است. شرکت‌هایی که برق ارزان، زمین مناسب و اتصال شبکه قدرتمند دارند، می‌توانند با تبدیل بخشی از ظرفیت خود به دیتاسنتر AI به درآمدهای قراردادی بلندمدت دست پیدا کنند؛ اما این مسیر نیازمند سرمایه‌گذاری سنگین، مشتری پایدار و مدیریت دقیق هزینه‌ها است.

استخراج بیت کوین همچنان برای فارم‌هایی با برق ارزان و تجهیزات بهینه می‌تواند اقتصادی باشد، در حالی‌که AI/HPC بیشتر برای شرکت‌هایی جذاب است که توان تأمین سرمایه و ساخت زیرساخت دیتاسنتری پیشرفته را دارند. در نتیجه، انتخاب میان استخراج بیت کوین و پردازش AI به شرایط هر مجموعه، هزینه انرژی، دسترسی به سرمایه و مدل درآمدی موردنظر بستگی دارد.