اگر اینترنت جهانی قطع شود، بیت کوین چه می‌شود؟

اگر در سناریوی آخرالزمانی، شاهد قطع اینترنت در مقیاس جهانی باشیم، چه بلایی بر سر بیت کوین خواهد آمد؟ اصلا آیا حیات شبکه بیت کوین به اینترنت وابسته است یا بدون اینترنت هم می‌تواند زنده بماند؟ اگر بخواهیم لیستی از بدترین سناریوهای پیش روی بیت کوین تهیه کنید، احتمالا شانس بالایی برای قطع اینترنت جهانی در نظر نگیرید ولی آیا پایین بودن شانس این رویداد به‌معنی غیرممکن بودن آن است؟ اگر می‌خواهید بدانید در بحران احتمالی قطع جهانی اینترنت، بیت کوین چگونه واکنش نشان می‌دهد، ادامه این مطلب را از دست ندهید.

چه اتفاقاتی می‌توانند باعث قطع اینترنت جهانی شوند؟

قطع کامل اینترنت جهانی سناریویی بسیار نادر است؛ چون اینترنت یک شبکه واحد مرکزی نیست، بلکه مجموعه‌ای از هزاران شبکه مستقل در سراسر جهان است که از طریق پروتکل‌های مشترک با هم ارتباط دارند. با این حال، برخی رویدادهای بزرگ می‌توانند باعث اختلال گسترده یا حتی از کار افتادن بخش بزرگی از اینترنت در سطح جهانی شوند. مهم‌ترین سناریوها را می‌توان در چند دسته کلی بررسی کرد.

حملات سایبری گسترده در مقیاس بین‌المللی

حمله گسترده و هماهنگ هکرها به زیرساخت‌های حیاتی اینترنت در سطح بین‌المللی، یکی از سناریوهایی است که می‌تواند منجر به اختلال قابل توجه و حتی قطع اینترنت جهانی شود. نمونه‌هایی از حملات هکری که قابلیت ایجاد چنین اختلال بزرگی را دارند، عبارت‌اند از:‌

• حمله به سیستم نام دامنه (DNS) در مقیاس جهانی
• حمله به مراکز تبادل اینترنت (IXPs)
• حملات گسترده DDoS علیه ارائه‌دهندگان اصلی اینترنت
• سوءاستفاده از آسیب‌پذیری‌های پروتکل‌هایی مانند BGP (Border Gateway Protocol)

تاکنون هیچ حمله هکری گسترده‌ای رخ نداده که منجر به قطع کامل اینترنت جهانی شود. بیشتر حملات صورت گرفته منجر به اختلال‌های منطقه‌ای به‌صورت موقت شده‌اند. اما نمی‌توان احتمال وقوع چنین رویدادی را در آینده منتفی دانست.

درگیری‌های نظامی در مقیاس جنگ‌های جهانی

جنگ‌ها همواره زیرساخت‌های ارتباطی کشورها را به‌یکی از اهداف برای تخریب تبدیل می‌کنند. کابل‌های فیبر نوری زیردریایی که ستون فقرات اینترنت جهانی هستند که حدود 99 ترافیک بین‌قاره‌ای اینترنت از طریق این کابل‌ها منتقل می‌شود.

آسیب هم‌زمان به تعداد زیادی از این کابل‌ها (به‌ویژه در نقاط گلوگاهی مانند تنگه هرمز، کانال سوئز و تنگه باب‌المندب) می‌تواند ارتباط بین قاره‌ها را به‌شدت مختل کند. البته اینترنت به‌گونه‌ای طراحی شده که در صورت قطع برخی مسیرها، داده‌ها از مسیرهای جایگزین عبور کنند؛ بنابراین برای قطع کامل، نیاز به تخریب گسترده و هم‌زمان زیرساخت‌ها وجود دارد.

در اینفوگرافیک زیر، نقشه عبور کابل‌های اینترنت جهان را مشاهده می‌کنید. سهم هر یک از تنگه‌های مهم دنیا در میزان کابل‌های زیردریایی در این تصویر مشخص شده است. تعداد کابل‌ها در سطح دنیا بیش از 600 تا است و حدود 1.4 میلیون کیلومتر طول دارند.

باید به این نکته اشاره کنیم که قطع کابل‌های فیبر نوری زیردریایی تاکنون چند بار اتفاق افتاده است. مثلا در ژانویه و فوریه ۲۰۰۸ چند کابل مهم اینترنتی در دریای مدیترانه از جمله SEA‑ME‑WE 4 و FLAG Europe‑Asia قطع شدند. این کابل‌ها از مهم‌ترین مسیرهای ارتباطی بین اروپا، خاورمیانه و آسیا بودند. در پی این اتفاق، حدود 70 درصد ظرفیت اینترنت در کشورهایی مانند مصر، هند، پاکستان و امارات از دسترس خارج شد. 

آسیب دیدن زیرساخت برق در مقیاس جهانی

اینترنت بدون برق کار نمی‌کند. مراکز داده، روترها، سرورها و تجهیزات مخابراتی همگی به تأمین پایدار انرژی وابسته‌اند. بروز اختلال گسترده در فعالیت شبکه‌های برق جهانی می‌تواند منجر به قطع اینترنت شود.

یکی از سناریوهای علمی جدی، وقوع یک طوفان خورشیدی بسیار قدرتمند (مانند رویداد کارینگتون در سال ۱۸۵۹) است. چنین اتفاقی می‌تواند میدان مغناطیسی زمین را مختل کند و باعث ایجاد جریان‌های الکتریکی القایی در شبکه‌های برق و کابل‌های طولانی (از جمله کابل‌های زیردریایی) شود. بنابراین یک طوفان خورشیدی شدید می‌تواند تجهیزات مخابراتی، ماهواره‌ها و شبکه‌های برقی را برای مدتی از کار بیندازد و دسترسی به اینترنت را مختل کند.

ناگفته نماند بلایای طبیعی بزرگ مانند زلزله نیز می‌توانند در آسیب دیدن زیرساخت‌های برق نقش داشته باشند. هر چند که احتمال وقوع زلزله بزرگ که همزمان چندین کشور در سطح دنیا را درگیر کند، خیلی کم است.

محدودسازی اینترنت در سطح بین‌الملل

سناریوی دیگری نیز برای قطع اینترنت جهانی می‌توان متصور بود که احتمال وقوع آن از سه مورد فوق کمتر است؛ اما از نظر تئوری نمی‌توان آن را نادید گرفت. اگر تعداد زیادی از دولت‌های بزرگ به‌طور هم‌زمان تصمیم به قطع ارتباطات خارجی یا محدودسازی شدید اینترنت بگیرند، ممکن است شبکه جهانی به چند اینترنت منطقه‌ای مجزا تقسیم شود. اتفاق که دسترسی به اینترنت بین‌الملل را کاملا مختل می‌کند.

آیا قطع اینترنت جهانی می‌تواند شبکه بیت کوین را نابود کند؟

در برخی موارد این طور گفته می‌شود که قطع اینترنت جهانی می‌تواند منجر به‌نابودی شبکه بیت کوین شود. نکته مهم این است که باید بین نابودی و توقف فعالیت بلاکچین بیت کوین تمایز قائل شد. آنچه در پی قطع موقت اینترنت رخ می‌دهد، توقف فعالیت شبکه است که الزاما موجب نابودی آن نمی‌شود.

برای درک صحیح از تأثیر قطع اینترنت بر شبکه بیت کوین، باید با مکانیزم عملکرد آن آشنا شوید. شبکه بیتکوین مجموعه‌ای از هزاران نود (Node) در سراسر جهان را شامل می‌شود که نسخه‌ای از این بلاکچین را در اختیار دارند و از طریق اینترنت با یکدیگر ارتباط دارند. این نودها تراکنش‌ها را منتشر می‌کنند، بلاک‌ها را اعتبارسنجی می‌کنند و زنجیره را به‌روز نگه می‌دارند. بنابراین اینترنت در عمل وسیله اصلی ارتباط بین نودها است.

حال فرض کنید اینترنت جهانی به‌صورت ناگهانی قطع شود. در این حالت، رویدادهای زیر به‌صورت زنجیروار در شبکه بیت کوین اتفاق می‌افتند.

قطع ارتباط نودهای شبکه بیت کوین

قطع اینترنت باعث مختل شدن پل ارتباطی نودها در شبکه بیت کوین می‌شود. بنابراین نودها دیگر نمی‌توانند با هم ارتباط بگیرند. این اتفاق باعث توقف فرایند دریافت داده‌های تراکنش‌ها و بلاک‌های جدید در شبکه می‌شود. در این حالت، ارتباط نودها از حالت جهانی به منطقه‌ای تقلیل پیدا می‌کند. به‌همین دلیل، شبکه بیت کوین ماهیت هماهنگ جهانی خود را از دست می‌دهد و به حالت جزیره‌ای در می‌آید. به بیان ساده، بیتکوین در این وضعیت به یک دفترکل ذخیره‌شده در هزاران کامپیوتر تبدیل می‌شود که دیگر به‌صورت یکپارچه و سراسرس به‌روز نمی‌شود.

متوقف شدن روند انتشار تراکنش‌ها

کاربران شبکه بیت کوین با استفاده از اینترنت درخواست‌های تراکنش خود را به بلاک‌چین ارسال می‌کنند. قطع اینترنت باعث توقف فرایند ارسال تراکنش‌های جدید به ممپول شبکه بیت کوین می‌شود. در پی این اتفاق، تراکنش‌های بیت کوین مختل می‌گردد.

اختلال در فرایند استخراج بیت کوین

ماینرها در شرایط عادی، تراکنش‌ها را از ممپول شبکه انتخاب و اعتبارسنجی می‌کنند. همچنین هر بلاک جدید باید توسط ماینرها به‌کل نودها اطلاع‌رسانی شده و مورد تأیید قرار بگیرد. قطع اینترنت جهانی باعث می‌شود تا حتی اگر یک ماینر بلاک جدید استخراج کند، امکان اطلاع‌رسانی این اقدام را به سراسر شبکه نداشته باشد.

ایجاد زنجیره‌های موازی و جداگانه بیت کوین

اگر اینترنت جهانی قطع شود و شبکه به‌صورت جزیره‌ای در مناطق مختلف دنیا دربیاید، این احتمال وجود دارد که یک زنجیره مستقل از شبکه بیت کوین در هر منطقه شکل بگیرد. بنابراین ماینرها در هر منطقه به‌صورت مستقل به فعالیت خود ادامه می‌دهند. در این حالت چند نسخه متفاوت از بلاکچین بیت‌کوین شکل می‌گیرد.

وقتی اینترنت دوباره برقرار شود، نودهای بیتکوین شروع به ایجاد بلاک‌ها می‌کنند. براساس مکانیزم اجماع شبکه بیت کوین، زنجیره‌ای که طول بیشتری داشته باشد به‌عنوان مبنا پذیرفته شده و مابقی زنجیره‌ها کنار گذاشته می‌شوند. البته این شرایط باعث می‌شود تا عملا در زمان قطع اینترنت، کمتر کاربری ریسک انجام تراکنش بیت کوین را بپذیرد. چراکه احتمال عدم تأیید و برگشت خوردن تراکنش پس از وصل شدن اینترنت وجود دارد.

بیت کوین بدون اینترنت چگونه کار می‌کند؟

اشاره کردیم که حتی در صورت قطع اینترنت، شبکه بیت کوین به‌کلی نابود نمی‌شود. داستان از این قرار است که برای ایجاد اجماع بین نودهای شبکه نیاز به یک بستر ارتباطی وجود دارد. در حال حاضر، اینترنت رایج‌ترین راه ارتباطی بین نودهای فعال در شبکه بیت کوین است؛ اما باید توجه داشته باشید که تنها راه موجود نیست.

از نظر فنی، هر کانال پیام‌رسانی دیگر امکان جایگزینی با اینترنت را در شبکه بیت کوین دارد. هر چند هیچ‌یک از راه‌های جایگزین فعلی از نظر ظرفیت مشابه اینترنت عمل نمی‌کنند و به‌همین دلیل، تحت سناریوی قطع اینترنت جهانی، سرعت عملکرد شبکه بیت کوین به‌شدت کاهش خواهد یافت.

در ادامه به معرفی راه‌های جایگزین اینترنت برای فعالیت شبکه بیت کوین می‌پردازیم.

ماهواره‌ها

امکان انتقال داده‌های شبکه بیت کوین از طریق ماهواره وجود دارد. در این سناریو، نودهای شبکه با استفاده از گیرنده‌های ماهواره‌ای می‌توانند داده‌ها را دریافت کنند. در این حالت، امکان به‌روز ماندن تاریخچه شبکه و هماهنگی نودها فراهم می‌شود. البته نباید فراموش کنید که در این سناریو، تنها امکان دریافت اطلاعات وجود دارد. نودها برای ارسال هرگونه داده به شبکه نیاز به دسترسی ماهواره‌ای دارند که بدیهی است برای عموم آن‌ها امکان‌پذیر نیست.

رادیو و شبکه‌های مش

هر تراکنش بیت کوین نهایتا در حد چند کیلوبایت حجم دارد. به‌همین دلیل، امکان استفاده از ظرفیت رادیوهای HF/VHF/UHF و همچنین شبکه‌های مش محلی برای انتقال این داده‌ها وجود دارد. نودهای مستقر در یک منطقه جغرافیایی، زیرشبکه بیت کوین ایجاد می‌کنند. ارتباط بین زیرشبکه‌های بیت کوین با استفاده از رادیوی برد بلند برقرار می‌شود. به این ترتیب انتقال داده‌ها صورت گرفته و شبکه هماهنگ باقی می‌ماند. هر چند این شیوه ارتباطی نیز با تأخیر قابل توجه همراه خواهد بود و نسبت به نویز بسیار حساس است.

انتقال آفلاین داده‌ها

در بدترین سناریوی ممکن شبکه بیت کوین بدون نیاز به اینترنت می‌تواند از روش انتقال آفلاین داده‌ها استفاده کند. برای این منظور، کاربر تراکنش امضا شده خود را باید به‌صورت آفلاین به یک نود متصل به شبکه برساند. سپس نود اطلاعات تراکنش را در شبکه توزیع می‌کند. استفاده از ظرفیت پیامک و فلش مموری برای انتقال آفلاین داده‌ها امکان‌پذیر است.

قیمت بیت کوین در زمان قطعی اینترنت

کشف قیمت بیت کوین در قالب پلتفرم‌های معاملات آنلاین مانند صرافی‌های ارز دیجیتال صورت می‌گیرد. بنابراین اگر اینترنت جهانی قطع شود، مکانیزم اصلی کشف قیمت بیتکوین عملا از کار می‌افتد؛ چراکه با قطع اینترنت، دسترسی به بازارهای معاملات آنلاین نیز قطع می‌شود. بنابراین اولین تأثیر قطع اینترنت روی قیمت بیت کوین، بی‌معنی شدن قیمت مرجع جهانی برای این ارز دیجیتال است.

در صورتی‌که شبکه بیت کوین به‌صورت جزیره‌ای و محلی به‌فعالیت خود ادامه دهد، امکان کشف قیمت این ارز دیجیتال به‌صورت غیررسمی و محلی وجود خواهد داشت. در این حالت، ممکن است قیمت بیت کوین در منطقه آسیا با اروپا اختلاف زیادی داشته باشد. ضمن اینکه تفاوت نقدینگی در بازارهای محلی نیز روی نوسان قیمت بیت کوین تأثیر می‌گذارد.

نکته مهم دیگر این است که قطع اینترنت در مقیاس جهانی احتمالا با بحران‌های بزرگ اقتصادی و زیرساختی همراه خواهد بود؛ بنابراین رفتار بازار به‌شدت غیرقابل پیش‌بینی می‌شود. عواملی مانند نیاز شدید افراد به نقدینگی می‌تواند زمینه‌ساز کاهش قیمت بیت کوین شوند. همچنین برقراری مجدد اتصال جهانی اینترنت نیز می‌تواند گپ قیمت قابل توجه بیت کوین را به‌دنبال داشته باشد.

آیا ماینرهای بیت کوین در قطعی اینترنت خاموش می‌شوند؟

قطع اینترنت الزاما باعث از کار افتادن دستگاه‌های ماینر نمی‌شود؛ بلکه در وهله اول، ماینینگ را به‌فعالیت غیراقتصادی تبدیل می‌کند که سود خاصی برای ماینرها به‌همراه ندارد. در نتیجه، طبیعی است که در شرایط قطع اینترنت جهانی، بسیاری از ماینرها عملا فعالیت خود را متوقف کنند.

در سناریوی قطع کامل اینترنت دنیا، هیچ استخر استخراج بیت کوین وجود نخواهد داشت. همچنین هش‌ریت جهانی بیت کوین نیز بی‌معنی می‌شود و هر مزرعه استخراج به‌صورت مستقل و جداگانه به‌فعالیت خود ادامه می‌دهد.

همان‌طور که اشاره کردیم، تنها طولانی‌ترین زنجیره شبکه بیت کوین پس از اتصال اینترنت جهانی باقی می‌ماند و سایرین حذف خواهند شد. این موضوع ریسک ماینینگ را در دوره قطع اینترنت به‌شدت افزایش می‌دهد. در حالی‌که ماینرها هزینه‌های جاری مانند مصرف انرژی برق را پرداخت کرده‌اند. به‌همین دلیل، بسیاری از ماینرها ترجیح می‌دهند دستگاه‌های خود را خاموش کنند. بنابراین باید بدانید که در شرایط قطع اینترنت، ماینینگ بیت کوین از نظر فنی امکان‌پذیر خواهد بود ولی به‌احتمال زیاد از نظر اقتصادی هیچ توجیه منطقی نخواهد داشت.

در شبکه بیت کوین، سختی استخراج طوری تنظیم شده که به‌طور متوسط هر ۱۰ دقیقه یک بلاک تولید شود. این هدف زمانی محقق می‌شود که کل هش‌ریت شبکه در سطحی باشد که هنگام آخرین تنظیم سختی در نظر گرفته شده است. اگر هش ریت شبکه کاهش یابد، زمان تولید بلاک جدید بیشتر می‌شود. مثلا اگر 50 درصد هش ریت شبکه به‌یکباره حذف شود، زمان تولید بلاک تقریبا به 20 دقیقه افزایش می‌یابد. این یعنی سرعت پردازش تراکنش‌ها در شبکه نصف می‌شود.

نکته مهم این است که سختی استخراج در بیت کوین هر ۲۰۱۶ بلوک تنظیم می‌شود. در شرایط عادی این فرایند حدود ۱۴ روز طول می‌کشد. اما اگر هش‌ریت به‌شدت سقوط کند، رسیدن به ۲۰۱۶ بلاک بسیار طولانی شود.

آیا دولت‌ها می‌توانند با قطع اینترنت بیت کوین را متوقف کنند؟

قطع اینترنت در سطح ملی نمی‌تواند استفاده از بیت کوین را متوقف کند؛ بلکه تنها باعث کاهش استفاده داخلی آن در کشور می‌شود. برای متوقف کردن واقعی بیت‌کوین از طریق اینترنت، باید کل زیرساخت اینترنت جهانی به‌طور هم‌زمان از کار بیفتد. چنین سناریویی از نظر فنی و سیاسی بسیار بعید است؛ زیرا اینترنت شبکه‌ای بسیار توزیع‌شده با هزاران مسیر ارتباطی، اپراتور و کابل بین‌المللی است. حتی در صورت آسیب دیدن بخش‌هایی از آن، داده‌ها معمولاً از مسیرهای دیگر عبور می‌کنند.

علاوه بر آن، اشاره کردیم که امکان ادامه فعالیت شبکه بیت کوین از طریق مسیرهای جایگزین مانند ماهواره‌ها، رادیو و شبکه‌های مش وجود دارد. بنابراین قطع اینترنت در بهترین حالت سناریویی برای محدود کردن دسترسی به بیت کوین است و نمی‌تواند منجر به نابودی آن شود.

کلام پایانی

اگر اینترنت جهانی برای مدت طولانی قطع شود، شبکه بیت کوین عملاً متوقف می‌شود و استفاده از آن بسیار دشوار خواهد شد. اما به‌دلیل ماهیت توزیع‌شده داده‌ها و امکان بازسازی ارتباط بین نودها، با بازگشت ارتباطات، شبکه می‌تواند دوباره ادامه فعالیت دهد. به همین دلیل بسیاری از کارشناسان معتقدند که قطع اینترنت بیشتر باعث وقفه موقت در عملکرد بیت‌کوین می‌شود، نابودی کامل آن را به‌دنبال نخواهد داشت.