سهام چیست؟ آشنایی با انواع سهام در بورس

خرید سهام فقط خرید چند سهم یک شرکت در بازار بورس نیست؛ بلکه به این معنا است که شما مالک بخشی از یک شرکت می‌شوید و متناسب با میزان مالکیت خود از حقوق و منافع سهامداری برخوردار خواهید شد. به همین دلیل، قبل از ورود به بازار سرمایه بهتر است بدانید سهام چیست، چه انواعی دارد، چگونه قیمت‌گذاری می‌شود و سرمایه‌گذاری در آن چه مزایا و ریسک‌هایی به‌همراه دارد.

در این مقاله از ایران بروکر، به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهیم. پس تا انتها با ما همراه باشید.

سهام چیست؟

سهم بخشی از مالکیت یک شرکت است. در تعریف ساده، این مفهوم نشان‌دهنده مالکیت نسبی یک فرد در یک شرکت سهامی است و فردی که این ورقه بهادار را خریداری می‌کند، سهامدار نامیده می‌شود. سهامدار به اندازه تعداد سهمی که نسبت به کل سهام شرکت دارد، از حقوق و منافع سهامداری برخوردار می‌شود.

مالکیت سهام فقط به‌معنای خرید یک دارایی مالی نیست، بلکه حقوق مشخصی نیز برای سهامدار ایجاد می‌کند. برای مثال، سهامداران می‌توانند در مجامع عمومی شرکت کنند، در برخی تصمیم‌گیری‌های مهم حق رأی داشته باشند و در صورت تقسیم سود، بخشی از سود نقدی شرکت را دریافت کنند.

البته میزان این حقوق به تعداد سهام هر فرد بستگی دارد. هرچه تعداد سهام بیشتری در اختیار داشته باشید، سهم بیشتری از مالکیت شرکت و منافع آن خواهید داشت.

انواع سهام در بورس

سهام را می‌توان از جنبه‌های مختلف دسته‌بندی کرد، اما در بازار سرمایه ایران دو تقسیم‌بندی از همه رایج‌تر هستند:

• از نظر نحوه مالکیت و انتقال: سهام با نام و بی‌نام
• از نظر حقوقی و مزایای سهامداران: سهام عادی و ممتاز

سهام عادی

سهام عادی نوع اصلی است که در بورس ایران به عموم عرضه و معامله می‌شود. خریداران این سهم، مالک بخشی از شرکت می‌شوند و معمولا به اندازه تعداد سهام خود، در مجمع عمومی حق رأی دارند. حقوق سهامداران عادی شامل موارد زیر است:

• دریافت سود نقدی (در صورت تصویب در مجمع)
• حق رأی برای انتخاب اعضای هیئت‌مدیره و تصمیم‌گیری‌های کلان
• اولویت خرید سهام جدید در زمان افزایش سرمایه (حق تقدم)

در صورت ورشکستگی یا انحلال شرکت، سهامداران عادی آخرین افرادی هستند که پس از پرداخت تمام بدهی‌ها و حقوق بستانکاران و دارندگان سهام ممتاز، از دارایی‌های باقی‌مانده سهم می‌برند.

سهام ممتاز

سهام ممتاز نوعی سهام است که علاوه‌بر حقوق معمول سهامداران، مزایای ویژه‌ای نیز برای دارنده آن در نظر گرفته می‌شود. این مزایا در اساسنامه یا مصوبات شرکت مشخص می‌شوند و ممکن است در شرکت‌های مختلف متفاوت باشند.

از مهم‌ترین مزایای سهام ممتاز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• اولویت در دریافت سود نقدی
• اولویت در دریافت دارایی‌ها هنگام انحلال شرکت
• حق رأی محدود یا حتی عدم برخورداری از حق رأی در مجامع عادی

البته سهام ممتاز همیشه فاقد حق رأی نیست. حقوق دارندگان این نوع سهام، از جمله داشتن یا نداشتن حق رأی، براساس شرایطی که شرکت تعیین کرده است مشخص می‌شود.

توجه: سهام ممتاز در بورس ایران به عموم عرضه نمی‌شود و سهام قابل معامله عمومی در بورس عمدتاً از نوع سهام عادی است.

سهام بانام و بی‌نام

سهام با نام، سهامی است که مالک آن در دفتر یا سامانه سهامداران شرکت ثبت می‌شود. امروزه تقریبا تمام سهام معامله‌شده در بورس و فرابورس ایران از این نوع هستند و انتقال مالکیت آن نیز به‌صورت رسمی ثبت می‌شود.

سهام بی‌نام

برخلاف سهام بانام، در سهام بی‌نام، نام مالک ثبت نمی‌شود و هر شخصی که برگه سهم را در اختیار داشته باشد، مالک آن محسوب می‌شود. به‌دلیل ریسک بالای مفقود شدن یا سوءاستفاده، این نوع سهام امروزه در بازار سرمایه ایران تقریبا کاربردی ندارد.

قیمت سهام چگونه تعیین می‌شود؟

قیمت سهام در بازار بر اساس عرضه و تقاضا تعیین می‌شود. هنگامی که تقاضا برای خرید یک سهم بیشتر از عرضه آن باشد، قیمت می‌تواند افزایش پیدا کند. اگر فروشندگان بیشتری در بازار حضور داشته باشند و تقاضا کاهش پیدا کند، قیمت سهم ممکن است نزولی شود.

عوامل موثر بر قیمت سهام عبارت‌اند از:

• میزان سودآوری و فروش شرکت
• پیش‌بینی سود آینده
• نرخ تورم و بهره
• قیمت ارز و شرایط اقتصادی
• قیمت جهانی کالاها، برای شرکت‌های صادراتی یا کالامحور
• اخبار مربوط به افزایش سرمایه، قراردادها یا تغییرات مدیریتی
• احساسات سرمایه‌گذاران و روند کلی بازار

اما قیمت سهام در عرضه اولیه با قیمت معاملات عادی بازار تفاوت دارد. پیش از عرضه، کارشناسان با بررسی عواملی مانند ارزش دارایی‌های شرکت، سودآوری، وضعیت مالی، چشم‌انداز رشد و شرایط صنعت، ارزش تقریبی سهام را برآورد می‌کنند. سپس با تأیید نهاد ناظر، یک بازه قیمتی یا قیمت مشخص برای عرضه اولیه تعیین می‌شود. پس از ورود سهم به بورس، قیمت آن دیگر ثابت نیست و مانند سایر سهام، بر اساس عرضه و تقاضای بازار تغییر می‌کند.

ریسک‌های سرمایه‌گذاری در سهام چیست؟

خرید سهام بورس، همواره با ریسک همراه است و افزایش قیمت گذشته یک سهم، سود آینده آن را تضمین نمی‌کند. مهم‌ترین ریسک‌های بازار سهام عبارت‌اند از:

• ریسک سیستماتیک بازار
• ریسک کاهش قیمت
• ریسک نقدشوندگی
• ریسک غیر سیستماتیک

ریسک بازار یا ریسک سیستماتیک، ناشی از شرایط کلی اقتصاد، سیاست و تغییرات ناگهانی قوانین است که بر کل بازار اثر می‌گذارد و با تنوع‌بخشی قابل حذف نیست. قیمت سهام نیز ممکن است به‌دلیل افت سودآوری شرکت، کاهش تقاضا یا شرایط نامناسب بازار کاهش پیدا کند. در این حالت، ارزش پرتفوی سرمایه‌گذار نیز کم می‌شود.

همچنین در برخی موارد ممکن است خریدار کافی برای یک نماد بورسی وجود نداشته باشد؛ در این صورت ممکن است سهامدار نتواند دارایی خود را در زمان نیاز و با قیمت منصفانه بفروشد و در صف فروش گیر کند.

ریسک غیرسیستماتیک یعنی خطری که فقط به یک شرکت یا صنعت خاص مربوط می‌شود و به کل بازار ربطی ندارد. برای مثال، آسیب جدی به کارخانه یا توقف تولید یک شرکت می‌تواند عملکرد و ارزش سهام همان شرکت را تحت‌تأثیر قرار دهد.

تفاوت سهام و اوراق قرضه

ابتدا باید بدانید که در ایران اوراق قرضه به شکل رایج جهانی منتشر نمی‌شود، چون پرداخت بهره ثابت با نظام بانکداری بدون ربا سازگار نیست. به همین دلیل به‌جای آن از اوراق بدهی اسلامی استفاده می‌شود که بر پایه قراردادهایی مثل اوراق مشارکت، اسناد خزانه اسلامی (اخزا)، صکوک و سایر اوراق بدهی اسلامی طراحی شده‌اند و امکان تأمین مالی دولت و شرکت‌ها را فراهم می‌کنند.

در جدول زیر تفاوت اوراق بدهی را با سهام به‌صورت خلاصه مطالعه می‌کنید:

مهم‌ترین تفاوت اوراق بدهی اسلامی با سهام، در مالکیت و نحوه کسب بازدهی است. خرید سهام به‌معنای مالکیت بخشی از شرکت و مشارکت در سود و زیان آن است؛ اما دارنده اوراق بدهی مالک شرکت نمی‌شود و طبق شرایط اوراق، بازدهی مشخصی دریافت می‌کند. به همین دلیل، سهام معمولا نوسان و ریسک بیشتری دارد، درحالی‌که بسیاری از اوراق بدهی از ریسک و نوسان کمتری برخوردارند.

روش‌های کسب سود از سرمایه‌گذاری در سهام

سرمایه‌گذاران در بازار سهام معمولا از دو روش اصلی برای کسب بازدهی استفاده می‌کنند:

• سود حاصل از خرید در قیمت پایین و فروش سهام در قیمت بالاتر
• سود نقدی یا سود تقسیمی شرکت

سود ناشی از نوسان قیمت (افزایش قیمت سهام شرکت)

سرمایه‌گذاران با تکیه بر تحلیل تکنیکال یا بنیادی، سهمی را در قیمت پایین خریداری می‌کنند و با رشد ارزش شرکت و افزایش قیمت آن در بازار، هنگام فروش آن سود به‌دست می‌آورند. این روش هم در سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدت و هم در سرمایه‌گذاری بلندمدت کاربرد دارد.

سود نقدی سهام (سود تقسیمی سالانه)

شرکت‌های بورسی در صورتی که از فعالیت خود طی یک سال، سود به‌دست آورند، بخشی از سود خالص سالانه خود را پس از تصویب در مجمع عمومی عادی سالانه، بین سهامداران تقسیم می‌کنند که به آن سود نقدی سهام (DPS) می‌گویند. اگر در تاریخ برگزاری مجمع مالک سهم باشید، این سود به شما تعلق می‌گیرد.

اشتباهات رایج در خرید سهام

بسیاری از افراد تازه‌وارد در بازار سرمایه به دلیل رفتارهای هیجانی دچار زیان می‌شوند. برخی از رایج‌ترین اشتباهات در معاملات سهام عبارت‌اند از:

• خرید سهم بر اساس شایعه یا توصیه سایر افراد
• اختصاص‌دادن تمام سرمایه به یک نماد بورسی
• نداشتن برنامه برای سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدت یا بلندمدت
• بی‌توجهی به گزارش‌های مالی و اطلاعیه‌های شرکت
• خریدوفروش هیجانی هنگام رشد یا افت قیمت
• استفاده از سرمایه‌ای که توان تحمل زیان آن را ندارید
• انتظار سودهای نجومی در کوتاه‌مدت

کلام پایانی | سهام چیست و انواع آن کدام‌اند؟

سهام، بخشی از سرمایه یک شرکت سهامی است و خرید آن به‌معنای برخورداری از حقوق و منافع سهامداری متناسب با میزان مالکیت فرد است. انواع سهام از جنبه‌های مختلفی دسته‌بندی می‌شود از جمله سهام عادی و ممتاز و همچنین سهام بانام و بی‌نام. بااین‌حال، در بازار بورس ایران سهام عادی نوع اصلی سهام قابل معامله برای عموم است و سرمایه‌گذاری در آن می‌تواند علاوه‌بر کسب سود از افزایش قیمت و سود نقدی، با ریسک‌هایی مانند نوسان قیمت و کاهش ارزش سرمایه نیز همراه باشد.

بنابراین، شناخت ماهیت سهام، حقوق سهامداران، روش‌های کسب بازده و ریسک‌های آن، پیش از خرید هر سهم ضروری است و توجه صرف به احتمال افزایش قیمت نباید مبنای تصمیم‌گیری قرار گیرد.