لایتنینگ بیت کوین چیست و چطور می‌توان از آن استفاده کرد؟

لایتنینگ بیت کوین یک شبکه جانبی و سریع‌تر برای انجام تراکنش‌های بیت کوین است که به کاربران اجازه می‌دهد پرداخت‌ها را در چند ثانیه و با کارمزد بسیار ناچیز نسبت به شبکه اصلی بیت کوین انجام دهند. این فناوری که با نام شبکه لایتنینگ بیت کوین شناخته می‌شود، در واقع روشی برای دور زدن محدودیت‌های مقیاس‌پذیری، سرعت و هزینه بالای تراکنش‌ها در شبکه بیت کوین است.

در این مقاله از ایران بروکر بررسی می‌کنیم که شبکه لایتنینگ بیت کوین چیست، چگونه کار می‌کند، چه کاربردها، مزایا و محدودیت‌هایی دارد، چه کیف پول‌هایی از آن پشتیبانی می‌کنند و آینده این فناوری چه مسیری را طی می‌کند.

شبکه لایتنینگ بیت کوین چیست؟

شبکه لایتنینگ بیت کوین (Bitcoin Lightning Network) یک راهکار لایه دوم است که برای افزایش سرعت انجام تراکنش‌ها، مقیاس‌پذیری بیشتر و کاهش کارمزد در شبکه بیت کوین طراحی شده است. در شبکه اصلی بیت کوین هر تراکنش باید در بلاک چین ثبت و توسط ماینرها تایید شود؛ فرایندی که گاهی چند دقیقه یا حتی بیشتر طول می‌کشد. همچنین در زمان شلوغی شبکه اوضاع بدتر شده و کارمزدها نیز افزایش پیدا می‌کند. لایتنینگ با ایجاد کانال‌های پرداخت دو طرفه در خارج از بلاکچین اصلی (Off-chain)، این امکان را فراهم می‌کند که کاربران بتوانند تراکنش‌های خود را تقریبا به‌صورت آنی و با کارمزد بسیار کم انجام دهند.

پس به زبان ساده، کاربران بین خودشان کانال پرداختی باز می‌کنند که درون این کانال می‌توانند تعداد زیادی تراکنش کوچک انجام دهند و در نهایت با بسته شدن این کانال پرداخت، تراکنش روی بلاکچین بیت کوین ثبت می‌شود. به این ترتیب تعداد تراکنش‌ها روی شبکه اصلی، کمتر می‌شود، کارمزد تراکنش‌ها به شکل چشم‌گیری کاهش می‌یابد و پرداخت‌ها تقریبا آنی و در حد چند ثانیه انجام می‌شوند.

تفاوت شبکه اصلی بیت کوین با لایتنینگ

شبکه اصلی بیت کوین و شبکه لایتنینگ هر دو برای انتقال بیت کوین استفاده می‌شوند، اما عملکرد و هدف آن‌ها کاملا متفاوت است. در شبکه اصلی، تراکنش‌ها مستقیم روی بلاکچین ثبت می‌شوند که این فرایند امنیت بالا اما سرعت محدودی دارد. در مقابل، شبکه لایتنینگ، تراکنش‌ها را خارج از بلاک چین ثبت می‌کند که باعث افزایش سرعت و کاهش کارمزد می‌شود.

در ادامه مهمترین تفاوت‌های این دو شبکه را مشاهده می‌کنید:

• کارمزد تراکنش‌ها در شبکه اصلی بیت کوین نسبتا زیاد است. در لایتنینگ کارمزدها بسیار ناچیز بوده و گاهی در حد چند سنت و یا ساتوشی است.
• سرعت انجام تراکنش‌ها در شبکه BTC، می‌تواند از چند دقیقه تا حتی یک ساعت طول بکشد؛ درحالی که در شبکه لایتنینگ تراکنش‌ها تقریبا آنی هستند؛ چون نیاز به تایید بلاک جدید در شبکه اصلی ندارد.
• مقیاس‌پذیری شبکه اصلی به دلیل محدودیت ظرفیت بلاک‌ها و زمان تولید آن‌ها محدود است. اما در لایتنینگ، چون تراکنش‌ها خارج از بلاکچین اصلی انجام می‌شوند، این محدودیت وجود ندارد.

تاریخچه شبکه لایتنینگ بیت کوین

ایده اولیه شبکه لایتنینگ برای اولین بار در سال 2015 توسط جوزف پون (Joseph Poon) و تادئوس درایا (Thaddeus Dryja) در قالب یک وایت‌پیپر در پاسخ مستقیم به محدودیت‌های مقیاس‌پذیری شبکه بیت کوین منتشر شد؛ زیرا با بزرگ‌تر شدن شبکه بیت کوین و افزایش تعداد کاربران، مشخص شد که نمی‌توان برای هر پرداخت کوچک، یک تراکنش کامل روی شبکه اصلی ثبت کرد.

از حدود سال 2016، شرکت‌ها و تیم‌های مختلفی مانند Blockstream ،Lightning Labs و ACINQ به‌صورت فعال روی مشخصات فنی و پیاده‌سازی شبکه لایتنینگ بیت کوین کار کردند که نتیجه آن، راه‌اندازی تست‌نت‌ها بود. سپس در ماه مارس سال 2018، نسخه بتا شبکه اصلی لایتنینگ برای استفاده عرضه شد که به کاربران اجازه داد برای اولین بار تراکنش‌های واقعی را در این شبکه انجام دهند.

امروز شبکه لایتنینگ بیت کوین به بلوغ بیشتری رسیده و علاوه بر برنامه‌نویسان و توسعه‌دهندگان، کاربران عادی نیز می‌توانند با نصب کیف پول‌های سازگار با لایتنینگ، از این شبکه برای پرداخت‌های واقعی استفاده کنند.

لایتنینگ چگونه کار می‌کند؟

شبکه لایتنینگ بیت کوین با استفاده از کانال‌های پرداخت (Payment Channels) کار می‌کند. در این روش، دو کاربر ابتدا یک کانال پرداخت میان خود ایجاد می‌کنند و مقداری بیت کوین را در یک آدرس چندامضایی (Multi-signature Address) روی بلاکچین بیت کوین قفل می‌کنند. پس از باز شدن کانال، دو طرف می‌توانند تعداد زیادی تراکنش را خارج از بلاک چین اصلی و تقریبا به‌صورت آنی انجام دهند، بدون اینکه هر تراکنش به‌طور جداگانه در شبکه بیت کوین ثبت شود

با هر پرداخت، وضعیت کانال و سهم موجودی هر طرف به‌روزرسانی می‌شود. این تغییرات خارج از زنجیره اصلی انجام می‌شوند و تنها در زمان بسته شدن کانال، آخرین وضعیت توافق‌شده کانال در قالب یک تراکنش نهایی در بلاکچین بیت کوین ثبت و تسویه می‌شود.

نکته مهم این است که در شبکه لایتنینگ نیازی نیست کاربران حتما یک کانال مستقیم با یکدیگر داشته باشند. اگر دو کاربر از طریق چندین کانال به هم متصل باشند، شبکه می‌تواند پرداخت را از طریق گره‌های واسطه و مسیرهای مختلف منتقل کند. این فرآیند «مسیریابی پرداخت» (Payment Routing) نام دارد و باعث می‌شود کاربران بتوانند حتی بدون اتصال مستقیم، برای یکدیگر بیت کوین ارسال کنند.

برای استفاده از شبکه لایتنینگ، کافی است از یک کیف پول سازگار با لایتنینگ بیت کوین استفاده کنید. این کیف پول‌ها به‌طور خودکار، کانال‌ها، مسیرهای پرداخت و آدرس‌های لایتنینگ بیت کوین را مدیریت می‌کنند.

کاربرد شبکه لایتنینگ بیت کوین

شبکه لایتنینگ بیت کوین در چند سال اخیر به زیرساختی واقعی و قابل استفاده برای پرداخت‌های روزمره تبدیل شده است. این شبکه با سرعت بالا، کارمزد بسیار کم و قابلیت تراکنش آنی، بیت کوین را از حالت سرمایه‌گذاری به یک ابزار پرداخت روزمره تبدیل کرده است. در ادامه مهم‌ترین کاربردهای آن را بررسی می‌کنیم.

پرداخت‌های خرد (Micropayments)

یکی از اصلی‌ترین مزیت‌های شبکه لایتنینگ، امکان انجام پرداخت‌های بسیار کوچک با کارمزد نزدیک به صفر است. در شبکه اصلی بیت کوین، پرداخت‌های چند سنتی یا چند دلاری اصلا مقرون‌به‌صرفه نیستند؛ زیرا کارمزدها ممکن است چند برابر مبلغ پرداخت باشند. اما لایتنینگ این مشکل را حل کرده است.

پرداخت در فروشگاه‌ها

لایتنینگ بیت کوین به سرعت در حال تبدیل شدن به یک روش پرداخت محبوب برای فروشگاه‌ها است. فروشگاه‌های فیزیکی و آنلاین می‌توانند از طریق آدرس لایتنینگ بیت کوین یا QR کدهای لایتنینگ برای انجام سریع پرداخت‌ها از طریق درگاه‌های پرداخت مانندBTCPay Server، استفاده کنند.

استفاده در برخی پلتفرم‌ها

برخی پلتفرم‌های مدرنِ پرداخت بین‌المللی مانند Strike از شبکه لایتنینگ بیت کوین به‌عنوان زیرساخت انتقال وجه استفاده می‌کنند. در این مدل:

• کاربر می‌تواند از کارت بانکی‌ ارز فیات (دلار یا یورو) واریز کند.
• ارز واریزی به بیت کوین تبدیل می‌شود.
• انتقال بیت کوین را از طریق شبکه لایتنینگ انجام می‌شود.
• گیرنده می‌تواند مبلغ را در طرف دیگر دنیا به شکل ارز محلی خود دریافت کند.
• برخی پلتفرم‌ها مانند substack نیز برای تولیدکنندگان محتوا از طریق لایتینینگ پرداخت‌ها را انجام می‌دهند.

پلتفرم Strike باعث شده لایتنینگ به نوعی به شبکه‌ای برای انتقال جهانی تبدیل شود زیرا تمام این‌ مراحل در کمتر از چند ثانیه و با کارمزد نزدیک صفر انجام می‌شود.

استفاده در کشورهایی با تورم بالا

در کشورهایی که تورم شدید دارند و ارزش پول ملی آن‌ها هر سال کاهش می‌یابد، بیت کوین به‌عنوان ابزاری برای حفظ ارزش و گاهی ابزار پرداخت می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد. مردم می‌توانند با کیف پول‌های بیت کوین لایتنینگ، بیت کوین دریافت کنند و هر زمان که خواستند آن را خرج یا تبدیل کنند.

مزایا و معایب لایتنینگ بیت کوین

در این بخش، مهم‌ترین مزایا و محدودیت‌های شبکه لایتنینگ بیت کوین را در قالب یک جدول خلاصه می‌کنیم تا دید کامل‌تری نسبت به این فناوری داشته باشیم.

کیف پول‌ های لایتنینگ بیت کوین

کیف پول‌ بیت کوین لایتنینگ امکان استفاده از این شبکه لایه‌دوم را فراهم می‌کند. تفاوت اصلی این کیف پول‌ها با کیف پول‌های معمولی بیت کوین، پشتیبانی از کانال‌های پرداخت و مسیریابی لایتنینگ است.

در ادامه برخی از کیف پول‌های لایتنینگ را بررسی می‌کنیم.

فونیکس والت (Phoenix Wallet)

Phoenix Wallet یکی از محبوب‌ترین کیف پول‌های لایتنینگ بیت کوین برای کاربران مبتدی و نیمه‌حرفه‌ای است. این کیف پول توسط شرکت ACINQ ساخته شده و نسخه‌های دسکتاپ، Android و iOS دارد.

ویژگی‌های مهم کیف پول فونیکس:

• مدیریت خودکار کانال‌ها بدون دخالت کاربر.
• کلید خصوصی در اختیار کاربر است.
• رابط کاربری ساده‌ای دارد و کاربر به سادگی از طریق آدرس لایتنینگ بیت کوین و یا QR کد، می‌تواند بیت کوین را دریافت و یا ارسال کند.

در کنار این ویژگی‌ها باید به این نکات نیز توجه داشته باشید:

• هنگام واریز اولیه یا افزایش ظرفیت، کارمزد تراکنش on-chain پرداخت می‌شود.
• بخشی از زیرساخت شبکه و مسیریابی تراکنش‌ها توسط نودهای ACINQ انجام می‌شود؛ بنابراین نوعی از وابستگی به این شرکت وجود دارد.
• این شرکت می‌تواند تراکنش‌ها را رهگیری کند و دید سطح بالاتری نسبت به تراکنش‌ها داشته باشد.

بریز والت (Breez Wallet)

کیف پول Breez نیز یک کیف پول غیرحضانتی است که کانال‌ها را خودکار مدیریت می‌کند. این کیف پول علاوه بر ارسال و دریافت پرداخت‌های لایتنینگ، امکاناتی مانند پرداخت برای کسب‌وکارهای کوچک را هم پشتیبانی می‌کند.

ویژگی‌های مهم بریز والت:

• رابط کاربری ساده و شبیه اپلیکیشن‌های پرداخت روزمره.
• پشتیبانی از پرداخت در فروشگاه‌ها، کسب‌وکارها و گاهی سرویس‌های جانبی مانند پادکست‌ها یا پرداخت‌های درون‌برنامه‌ای.
• مدیریت خودکار کانال‌ها.

کیف پول ساتوشی (Wallet of Satoshi)

Wallet of Satoshi یک کیف پول لایتنینگ بیت کوین حضانتی است؛ یعنی کلیدهای خصوصی و مدیریت کانال‌های پرداخت در سرور‌های شرکت سازنده نگه‌داری می‌شوند و کاربر از طریق یک رابط ساده از این سرویس استفاده می‌کنند.

مزیت اصلی این مدل:

• سادگی برای کاربران مبتدی.
• عدم نیاز به دانش تخصصی در مورد کانال‌ها و سایر جزئیات فنی.
• راه‌اندازی سریع و مناسب برای کاربرانی که فقط می‌خواهند پرداخت‌ها را امتحان کنند.

در مقابل، به دلیل اینکه کلید خصوصی در اختیار کاربر نیست، ریسک نگهداری بیت کوین در این کیف پول‌ها بالا است. به همین دلیل برای نگه‌داری مبالغ بیشتر، استفاده از کیف پول‌های غیرحضانتی منطقی‌تر است.

کیف پول‌های نودمحور مانند Umbrel

Umbrel بیشتر به‌عنوان یک پلتفرم برای راه‌اندازی نود بیت کوین و نود لایتنینگ روی سخت‌افزار شخصی استفاده می‌شود. کاربران حرفه‌ای که دانش تخصصی در زمینه لایتنینگ بیت کوین دارند و می‌خواهند کنترل کامل زیرساخت خود را در اختیار داشته باشند؛ می‌توانند یک نود کامل بیت کوین و نود لایتنینگ را روی Umbrel اجرا کنند.

با استفاده از Umbrel:

• کاربر حداکثر کنترل، امنیت و حریم خصوصی را دارد.
• می‌تواند به‌عنوان یک نود مسیریاب در شبکه لایتنینگ بیت کوین فعالیت کند و درآمد کسب کند.
• انواع کیف پول‌های مختلف را برای انجام پرداخت لایتنینگ می‌تواند به نود شخصی متصل کند.
• بر کانال‌ها، سیاست‌های مسیریابی و کارمزدها کنترل کامل دارد.

ایکسورس والت (Xverse Wallet )

یکی از کیف پول‌های محبوب اکوسیستم بیت کوین است که علاوه بر پشتیبانی از شبکه اصلی، از شبکه لایتنینگ نیز پشتیبانی می‌کند. این کیف پول امکان ارسال و دریافت سریع بیت کوین با کارمزد پایین را از طریق لایتنینگ فراهم می‌کند و رابط کاربری ساده‌ای دارد که استفاده از آن را برای کاربران مبتدی و حرفه‌ای آسان می‌سازد. ایکس ورس همچنین از قابلیت‌هایی مانند Ordinals ،NFTهای مبتنی بر بیت کوین و توکن‌های BRC-20 پشتیبانی می‌کند و به همین دلیل در میان کاربران اکوسیستم بیت کوین محبوبیت زیادی پیدا کرده است.

یونی ست والت (Unisat Wallet)

یک کیف پول تخصصی برای اکوسیستم بیت کوین است که علاوه بر ذخیره و مدیریت بیت کوین، از فناوری‌های جدید این شبکه مانند Ordinals و توکن‌های BRC-20 پشتیبانی می‌کند. یونی ست قابلیت اتصال به برخی سرویس‌های مرتبط با شبکه لایتنینگ را نیز ارائه می‌دهد و کاربران می‌توانند از آن برای تعامل با برنامه‌های غیرمتمرکز مبتنی بر بیت کوین استفاده کنند. این کیف پول به‌ویژه در میان کاربران فعال حوزه Ordinals و دارایی‌های مبتنی بر بیت کوین به دلیل رابط کاربری مناسب و امکانات گسترده، محبوب شده است.

آینده شبکه لایتنینگ بیت کوین

آینده شبکه لایتنینگ بیت کوین به‌عنوان مهم‌ترین راهکار مقیاس‌پذیری شبکه اصلی، به دو عامل اصلیِ رشد زیرساخت و ابزارها و افزایش پذیرش بیت کوین به عنوان ابزار پرداخت بستگی دارد؛ اما می‌توان گفت با توجه به روند رشد افزایش پذیرش عمومی، رشد اپلیکیشن‌های مبتنی بر پرداخت آنی، ادغام با کسب‌وکارها و خدمات مالی جهانی، بهبود نقدینگی و مسیریابی و افزایش تمرکززدایی با اجرای نودهای خانگی در سال‌های اخیر، شبکه لایتنینگ بیت کوین آینده روشنی در پیش دارد.

از طرف دیگر، چالش‌هایی مانند پیچیدگی فنی، ریسک تمرکز زیرساخت در دست چند سرویس بزرگ و نوسان قیمت بیت کوین همچنان بر رشد استفاده روزمره کاربران از این شبکه تاثیر می‌گذارند. بااین‌حال، اگر توسعه کیف پول‌های کاربرپسند و سرویس‌های پرداختی مانند Strike، Cash App و دیگر پلتفرم‌ها ادامه پیدا کند، احتمالا شاهد این خواهیم بود که شبکه لایتنینگ بتواند بیت کوین را به یک سیستم قابل استفاده برای پرداخت‌های سریع، ارزان و جهانی تبدیل کند.

کلام پایانی

شبکه لایتنینگ بیت کوین، پاسخی عملی به محدودیت‌های شبکه اصلی بیت کوین در زمینه سرعت و هزینه تراکنش‌ها است. این شبکه با استفاده از کانال‌های پرداخت دوجهته و انجام تراکنش‌ها به‌صورت خارج از شبکه اصلی (off-chain)، امکان انجام پرداخت‌های سریع و کم‌هزینه را فراهم می‌کند و می‌تواند بیت کوین را به ابزاری مناسب برای پرداخت‌های روزمره، پرداخت‌های خرد و انتقال‌های بین‌المللی تبدیل کند.

اگر قصد دارید از بیت کوین نه‌فقط به‌عنوان یک ابزار سرمایه‌گذاری، بلکه مانند یک ابزار پرداخت استفاده کنید، آشنایی با لایتنینگ و استفاده از یک کیف پول بیت کوین لایتنینگ مانند Phoenix ،Breez ،Wallet of Satoshi یا نودهای شخصی مثل Umbrel، می‌تواند نقطه شروع مناسبی باشد.