دستورالعمل خرید و فروش آنلاین طلا و نقره | بررسی کامل قوانین سکوها

«دستورالعمل اجرایی خرید و فروش طلا و نقره به‌صورت برخط» مجموعه‌ای از مقررات برای سامان‌دهی فعالیت سکوهایی است که به‌صورت آنلاین اقدام به خرید و فروش طلا و نقره می‌کنند. در این دستورالعمل، برای پلتفرم‌ها و سایر اشخاص مرتبط با معاملات آنلاین طلا/نقره، تکالیفی در زمینه مجوز فعالیت، نگهداری طلا/نقره در خزانه، کنترل موجودی، ثبت معاملات در سامانه ناظر، احراز هویت مشتری، پرداخت وجه و تحویل فیزیکی طلا/نقره تعیین شده است.

هدف اصلی این مقررات، ایجاد سازوکاری برای تطبیق تعهدات سکوها در برابر مشتریان با میزان طلا/نقره موجود و تأییدشده در خزانه و فراهم‌کردن امکان نظارت بر معاملات است.

هیئت وزیران در جلسه 1404/07/27، به پیشنهاد دادستانی کل کشور و با استناد به تبصره (4) الحاقی ماده (18) قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز و اصل 138 قانون اساسی، دستورالعمل اجرایی خرید و فروش طلا و نقره به‌صورت برخط را با شماره 134107 تصویب کرد.

این دستورالعمل در تاریخ 1404/08/14 توسط معاون اول رئیس جمهور ابلاغ شد و برای اجرا و نظارت در اختیار دستگاه‌ها و نهادهای مختلف ذکرشده در ماده 18، قرار گرفت.

بررسی ماده به ماده دستورالعمل خرید و فروش آنلاین طلا

این دستورالعمل در 18 ماده تصویب شده است. ماده اول به تعریف اصطلاحات در دستورالعمل اختصاص دارد و مفاهیم زیر تعریف شده‌اند تا محدوده استفاده‌شده آن‌ها را در تمام مواد بعدی مشخص کند؛ برای مثال، وقتی در مواد بعدی از «طلای قابل معامله» صحبت می‌شود، منظور طلای با عیار 750 است.

1. طلا/نقره تحویلی به خزانه: شمش طلا با شماره استاندارد 8718 و شمش نقره با شماره استاندارد 8719 است. اشخاص مشمول پیش از آغاز فعالیت باید طلا و نقره تحویلی به خزانه را برای فروش، تحویل خزانه دهند.
2. طلا/نقره تحویلی به خریدار: طلا یا نقره‌ای که در ابعاد و وزن‌های مختلف، قابلیت تحویل به مشتری را دارد و شماره یا کد و نشان استاندارد معتبر دارد. این طلا باید توسط تولیدکنندگان با مجوز تولیدشده باشد و از طریق خزانه یا واحدهای صنفی طرف قرارداد با سکو به مشتری تحویل داده شود.
3. طلا/نقره قابل معامله در سکو: طبق دستورالعمل، طلا باید عیار 750 و نقره قابل معامله هم باید عیار 925 داشته باشد.
4. شخص مشمول: به شخص حقوقی که با راه‌اندازی یک سکو، مانند وب‌سایت یا اپلیکیشن، صرفا اقدام به خرید و فروش طلا یا نقره قابل معامله می‌کند.
5. بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
6. سامانه جامع تجارت: سامانه نرم‌افزاری جامع یکپارچه‌سازی و نظارت بر فرایند تجارت موضوع ماده (3) آیین‌نامه اجرایی مواد (5) و (6) قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، موضوع تصویب‌نامه شماره 46443/ت51559هـ مورخ 1395/04/23 با اصلاحات بعدی است که در اجرای بند (الف) ماده (6) قانون مذکور ایجاد شده و به‌عنوان درگاهی یکپارچه، ارتباط فعالان اقتصادی را با دستگاه‌های ذی‌ربط در امر تجارت، پایش یا کنترل می‌کند.
7. خزانه: شخص حقوقی مورد تأیید بانک مرکزی است که طلا یا نقره تحویلی به خزانه را دریافت و نگهداری می‌کند.
8. سامانه ناظر: سامانه‌ای است که وظیفه دارد تعهدات اشخاص مشمول نسبت به مشتریان را با موجودی طلای تحویلی به خزانه تطبیق دهد و معاملات و ذخیره طلا را کنترل کند.
   • بر اساس دستورالعمل، بانک مرکزی موظف است ظرف سه‌ماه از تاریخ ابلاغ، این سامانه را طراحی و ایجاد کرده و دستورالعمل مربوط به ضوابط، اقدامات نظارتی و نحوه بهره‌برداری از آن را پس از تأیید هیئت مقررات‌زدایی و بهبود محیط کسب‌وکار ابلاغ کند.
9. مشتری: شخصی که طلا یا نقره قابل معامله را از اشخاص مشمول در بستر سکوها خریداری کند یا همان طلا/نقره خریداری‌شده را به آن‌ها بفروشد.

ماده دو

اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی بر اساس ضوابطی که به تأیید هیئت مقررات‌زدایی و بهبود محیط کسب‌وکار می‌رسد، پس از انجام استعلام‌های لازم و دریافت تأییدیه بانک مرکزی، نسبت به صدور، تمدید و ابطال مجوز اشخاص مشمول اقدام می‌کند.

• تبصره 1: دبیرخانه هیئت مقررات‌زدایی و بهبود محیط کسب‌وکار مکلف است ظرف یک‌ماه از تاریخ ابلاغ دستورالعمل، ضوابط مربوط به این ماده را برای تصویب در دستور کار هیئت قرار دهد.
• تبصره 2: فقط اشخاص مشمول موضوع ماده 2 مجاز به خرید و فروش طلا یا نقره قابل معامله در قالب سکو، مانند وب‌سایت و اپلیکیشن، هستند.
• تبصره 3: ارائه خدمات خرید و فروش طلا یا نقره قابل معامله از طریق سکو فقط با رعایت شرایط مقرر در ماده 2 و سایر احکام دستورالعمل امکان‌پذیر است.
• تبصره 4: معامله طلای با عیار غیر از 750 و نقره با عیار غیر از 925 در بستر سکو غیرمجاز است.

ماده سه

سکوهایی که قبلا فعال بوده‌اند، حداکثر دوماه از زمان ابلاغ ضوابط هیئت مقررات‌زدایی و بهبود محیط کسب‌وکار فرصت دارند تا فعالیت خود را با شرایط این دستورالعمل تطبیق دهند.

تبصره: دبیرخانه هیئت عالی نظارت بر سازمان‌های صنفی کشور با همکاری فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران موظف شده که فهرست کاربران و میزان طلا یا نقره تعهدشده سکوها را صحت‌سنجی کرده و برای درج در سامانه ناظر و تطبیق با مقررات، در اختیار بانک مرکزی قرار دهد.

ماده چهار

اشخاص مشمول باید ضوابط اختصاصی گروه کالایی فلزات گران‌بها و گوهرسنگ‌ها (این لینک) را که در مصوبه جلسه شماره 134 مورخ 1401/04/30 ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز آمده است، با اصلاحات بعدی رعایت کنند.

ماده پنج

معاملات انجام‌شده در سکوها با قبول مسئولیت خطرپذیری یا ریسک از سوی مشتری و شخص مشمول انجام می‌شود. همچنین معاملات، شامل ضمانت دولت و نظام بانکی نیست.

ماده شش

اشخاص مشمول اجازه ندارند زمینه خرید و فروش یا سایر معاملات مستقیم بین مشتریان را فراهم کنند. در نتیجه، اگر کاربری قصد خرید طلا یا نقره دارد، معامله باید از خود شخص مشمول انجام شود. اگر کاربر قصد فروش طلا یا نقره خود را دارد، فروش نیز باید به شخص مشمول انجام شود.

تبصره: انتقال طلا یا نقره قابل معامله و اعتبار ریالی متعلق به یک کاربر به کاربر دیگر در همان سکو یا سایر سکوها ممنوع است.

ماده هفت

خزانه موظف است اصالت یا عیار و مقدار طلا یا نقره تحویلی به خزانه را تأیید کند.

ماده هشت

پرداخت وجه از سوی مشتری به شخص مشمول باید فقط از طریق درگاه پرداخت معرفی‌شده و مورد تأیید بانک مرکزی انجام شود. پرداخت وجه از سوی شخص مشمول به مشتری نیز باید از حساب متصل به همان درگاه انجام شود و بازه زمانی پرداخت، تاریخ معامله به‌علاوه یک روز تعیین شده است.

• تبصره 1: بانک مرکزی موظف است خدمت درگاه پرداخت الکترونیک را در چارچوب این دستورالعمل، صرفاً برای اشخاص مشمول موضوع ماده 2 ارائه کند.
• تبصره 2: استفاده از ابزارهای تسویه غیربانکی مانند رمزارز یا کیف پول‌های بدون مجوز برای پرداخت ممنوع است.
• تبصره 3: سقف‌های مجاز برای نقل و انتقال روزانه در سامانه‌ها باید مطابق سقف‌های مجاز شبکه بانکی و ضوابط ابلاغی بانک مرکزی باشد.

ماده نه

فعالیت روزانه و ساعت کاری اشخاص مشمول در ضوابطی که بانک مرکزی ابلاغ می‌کند، تعیین خواهد شد.

ماده ده

بر اساس این ماده، شخص مشمول باید پیش از آغاز فعالیت، طلا یا نقره تحویلی به خزانه را جهت فروش به خزانه تحویل دهد. پس از تأیید خزانه، امکان فروش فقط تا سقف طلا یا نقره‌ای که در خزانه و در تملک شخص مشمول است، از طریق سامانه ناظر ایجاد می‌شود.

بر اساس این ماده، سکو نمی‌تواند صرفاً بر اساس ادعای داشتن طلا یا نقره، هر مقداری را به کاربران بفروشد؛ میزان امکان فروش باید با طلا یا نقره تحویلی و تأییدشده آن در خزانه ارتباط داشته باشد.

ماده یازده

سکو باید پیش از دریافت وجه از مشتری، اطلاعات مشتری و اطلاعات طلا/نقره قابل معامله را به سامانه ناظر ارسال کند.

سامانه ناظر در صورت وجود شرایط لازم، از جمله موجودی کافی طلا یا نقره تحویلی به خزانه، شماره استعلام را برای شخص مشمول ارسال می‌کند و مقدار طلا/نقره قابل معامله را از موجودی شخص مشمول نزد خزانه کسر می‌کند.

ماده دوازده

شخص مشمول (سکو) باید هنگام ثبت‌نام و ویرایش اطلاعات مشتری، از تطابق شماره تلفن همراه و حساب بانکی با شماره شناسه ملی مشتری اطمینان حاصل کند. همچنین واریز و دریافت وجه توسط مشتری فقط از حساب یا حساب‌هایی امکان‌پذیر است که متعلق به خود مشتری باشد.

تبصره: ارائه خدمات مرتبط با کیف پول به مشتری فقط بر اساس ضوابط بانک مرکزی مجاز است. استفاده یا ایجاد کیف پول بدون تأیید بانک مرکزی، تخلف محسوب می‌شود.

ماده سیزده

پس از دریافت وجه، شخص مشمول باید شماره استعلام، شماره یا کد رهگیری تراکنش و وضعیت فروش را به سامانه ناظر اعلام کند. سامانه ناظر نیز یک شماره رهگیری معامله ایجاد کرده و معامله را به‌صورت نهایی ثبت می‌کند. سامانه ناظر باید اطلاعاتی مانند شماره استعلام، اطلاعات تراکنش، شماره رهگیری معامله و آدرس اینترنتی مشاهده اطلاعات ثبت‌شده را برای مشتری ارسال کند و اطلاعات موجودی را در اختیار خزانه طرف قرارداد شخص مشمول قرار دهد.

همچنین مشتری باید بتواند با شماره رهگیری، اطلاعات معامله خود را استعلام کرده و مقدار طلا یا نقره خریداری‌شده را به‌صورت برخط مشاهده کند.

ماده چهارده

هزینه‌های مربوط به خرید، فروش، نگهداری و تحویل طلا/نقره و همچنین کارمزدهای مرتبط، باید پیش از خرید به مشتری اطلاع داده شود. همچنین موضوع عدم الزام مشتری به خرید باید پیش از انجام خرید به اطلاع او برسد و مورد تأیید وی قرار گیرد.

ماده پانزده

طلا یا نقره‌ای که به خریدار تحویل داده می‌شود باید استاندارد داشته و توسط تولیدکنندگان با مجوز تولید شده باشد.

ماده شانزده

مشتری می‌تواند طلا یا نقره تحویلی به خریدار را از خزانه یا شخص مشمول دریافت کند. اگر مشتری درخواست تحویل داشته باشد، اطلاعات مربوط به درخواست باید توسط شخص مشمول یا خزانه به سامانه ناظر ارسال شود.

پس از اینکه مشتری دریافت کالا را تأیید کرد، سامانه ناظر مقدار طلا یا نقره تحویل‌شده را از موجودی تعهدشده شخص مشمول کم و معادل آن را به موجودی قابل فروش شخص مشمول اضافه می‌کند.

ماده هفده

طبق این ماده، شخص مشمول ملزم است طلا یا نقره فیزیکی مورد درخواست مشتری را حداکثر ظرف یک هفته تحویل دهد.

تبصره: مشتری می‌تواند با انعقاد قرارداد، طلا یا نقره خود را نزد خزانه نگهداری کند.

ماده هجده

طبق این ماده، کارگروهی با عضویت نمایندگان تام‌الاختیار ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز، دادستانی کل کشور، بانک مرکزی، وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت اطلاعات، سازمان تعزیرات حکومتی، فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، مرکز اطلاعات مالی وزارت امور اقتصادی و دارایی و اتاق اصناف ایران تشکیل می‌شود.

این کارگروه وظیفه دارد در اجرای دستورالعمل، هماهنگی لازم را میان دستگاه‌های مربوط انجام دهد و در خصوص موارد تخلف و نحوه اجرای دستورالعمل گزارش‌های لازم را ارائه کند.

در پایان این ماده نیز تصریح شده که این حکم، مسئولیت دستگاه‌های مربوط را در چهارچوب قوانین و مقررات مرتبط از بین نمی‌برد.

این دستورالعمل چه تغییری برای کاربران پلتفرم‌های طلا ایجاد می‌کند؟

مهم‌ترین اثر دستورالعمل برای مشتری این است که معامله آنلاین طلا و نقره باید در یک زنجیره مشخص انجام شود: سکو، خزانه، سامانه ناظر و مشتری.

از یک طرف، سکو باید موجودی طلای خود را در خزانه قرار دهد و میزان فروش آن با موجودی تأییدشده ارتباط داشته باشد؛ از طرف دیگر، معامله باید در سامانه ناظر ثبت شود و اطلاعات و شماره رهگیری آن در اختیار مشتری قرار گیرد. همچنین مشتری باید امکان درخواست تحویل فیزیکی طلا را داشته باشد.

در مقابل، این دستورالعمل ضمانت دولتی برای معاملات ایجاد نمی‌کند. یعنی تصویب و اجرای این چارچوب را نباید به معنی تضمین سرمایه یا سود مشتری توسط دولت و نظام بانکی تلقی کرد.

کلام پایانی | خرید و فروش آنلاین طلا و نقره قانونی است؟

دستورالعمل اجرایی خرید و فروش طلا و نقره به‌صورت برخط، ساز و کاری برای فعالیت سکوهای آنلاین این حوزه تعیین کرده است. این فعالیت مشروط به دریافت مجوز و رعایت الزامات دستورالعمل است. از جمله مهم‌ترین الزامات، نگهداری طلا و نقره در خزانه، ثبت و نظارت معاملات، احراز هویت مشتری و امکان تحویل فیزیکی طلا و نقره است.

مهم‌ترین نکته برای کاربران این است که فعالیت یک پلتفرم در چهارچوب این دستورالعمل به معنی تضمین دولتی سرمایه یا سود معامله نیست؛ بلکه دستورالعمل، الزامات و سازوکارهای نظارتی مشخصی برای نحوه فعالیت سکو و تطبیق تعهدات آن با موجودی طلا تعیین می‌کند.